Thông qua Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi: 'Cởi trói' thủ tục, thúc đẩy đổi mới sáng tạo nội sinh

Luật sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ vừa được thông qua, tập trung vào việc đơn giản hóa quy trình, kiểm soát rủi ro, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy đổi mới sáng tạo phát triển.

 Trong bối cảnh Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai quyết liệt, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đạo luật này vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro, vừa tạo thuận lợi cho đầu tư, thúc đẩy phát triển công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với 21 điều được sửa đổi, Luật kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động chuyển giao và sự phát triển của thị trường công nghệ. Để hướng dẫn thi hành, trong tháng 1/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 76 về Quy định chi tiết một số điều của Luật.

Không gian công nghệ tại Techfest Hải Phòng 2025. Ảnh: PHAN TUẤN

1. Hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động chuyển giao công nghệ

Luật sửa đổi hướng tới ba mục tiêu chiến lược: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đồng bộ; Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh; Phát triển thị trường khoa học công nghệ minh bạch, chuyên nghiệp.

- Mở rộng khái niệm và hình thức công nghệ: một điểm mới đáng chú ý là luật đã mở rộng khái niệm về công nghệ. Hiện nay, công nghệ không chỉ giới hạn ở máy móc, thiết bị mà còn bao gồm tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán và phần mềm. Đây được coi là các đối tượng công nghệ theo nghĩa đầy đủ. Luật cũng quy định rõ các hình thức chuyển giao như tài liệu công nghệ, quy trình quản lý chất lượng, thông số kỹ thuật, phản ánh đúng giá trị gia tăng của tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số.

- Bảo vệ quyền sở hữu và thương mại hóa: luật hoàn thiện các quy định về xác lập và bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng công nghệ theo pháp luật về sở hữu trí tuệ, dân sự và các điều ước quốc tế. Theo đó, tổ chức, cá nhân có quyền hợp pháp được phép thương mại hóa công nghệ hoặc góp vốn bằng công nghệ trong các dự án đầu tư, doanh nghiệp.

- Cải cách thẩm định và quản lý rủi ro: về thẩm định công nghệ, luật quy định việc thẩm định chỉ áp dụng đối với các dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường. Thủ tục được cải cách mạnh mẽ: chỉ thẩm định một lần tại thời điểm phù hợp (thay vì hai lần như Luật năm 2017). Điều này vừa bảo đảm quản lý rủi ro, vừa giảm bớt gánh nặng thủ tục cho nhà đầu tư, đồng thời đẩy mạnh phân cấp thẩm định cho địa phương và tăng cường hậu kiểm.

- Phát triển thị trường và tổ chức trung gian: Luật nhấn mạnh phát triển các tổ chức trung gian như môi giới, tư vấn, đánh giá, thẩm định giá công nghệ. Việc xây dựng các sàn giao dịch khoa học công nghệ cùng cơ chế hỗ trợ đổi mới được kỳ vọng khắc phục điểm yếu của hệ thống hiện tại, tạo nền tảng cho thị trường vận hành thông suốt. Ngoài ra, luật bổ sung các quy định về chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nhà nước, từ khâu giám sát đến công bố công khai hoạt động chuyển giao.

Luật sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ vừa được thông qua, tập trung vào việc đơn giản hóa quy trình, kiểm soát rủi ro, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy đổi mới sáng tạo phát triển.

2. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Bộ Khoa học và Công nghệ thừa nhận quá trình thực hiện Nghị định số 76/2018/NĐ-CP trước đây đã bộc lộ những hạn chế. Quy định về thẩm định công nghệ chưa đồng bộ với pháp luật về đầu tư, môi trường; các biện pháp khuyến khích chưa đủ mạnh khiến số hợp đồng đăng ký thực tế còn thấp. Do đó, việc sửa đổi Nghị định là cần thiết để cụ thể hóa các quy định mới của Luật.

- Hỗ trợ doanh nghiệp trong địa bàn ưu đãi: Dự thảo Nghị định mới quy định Nhà nước sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có dự án thuộc ngành nghề hoặc địa bàn ưu đãi đầu tư khi nhận chuyển giao công nghệ từ các tổ chức khoa học công nghệ. Điều kiện là doanh nghiệp phải có hợp đồng chuyển giao (hoặc giấy chứng nhận đăng ký) và công nghệ đó phải phục vụ trực tiếp cho dự án ưu đãi.

Các hình thức hỗ trợ bao gồm:

+ Hỗ trợ tài chính: Hỗ trợ lãi suất vay hoặc kinh phí thông qua các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

+ Hỗ trợ trực tiếp: Phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp và thúc đẩy văn hóa đổi mới.

+ Nâng cao năng lực: Ưu tiên tham gia các nhiệm vụ tuyển chọn; hỗ trợ thuê chuyên gia tư vấn đánh giá, hiệu chỉnh thiết bị và đào tạo nhân lực làm chủ công nghệ.

- Đối tượng và nguồn lực hỗ trợ: Dự thảo mở rộng hỗ trợ cho đa dạng chủ thể: từ viện nghiên cứu, trường đại học (bên giao) đến doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh (bên nhận) và các tổ chức trung gian (tư vấn, môi giới).

Hoạt động chuyển giao công nghệ được xác định là đối tượng ưu tiên trong các cơ chế tài chính nhà nước. Việc hỗ trợ được thực hiện thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, quỹ phát triển của các bộ, ngành, địa phương và các nguồn hợp pháp khác. Tuy nhiên, cần lưu ý các hỗ trợ này tập trung vào khâu kỹ thuật, tư vấn và kết nối cung - cầu, không bao gồm hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thương mại thuần túy của doanh nghiệp.