TỔNG THUẬT: Quốc hội tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn

Sáng 12/11, Quốc hội bắt đầu tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Nội dung tập trung vào 2 lĩnh vực trọng tâm là tài chính và khoa học công nghệ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn sáng 12/11 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chất vấn và trả lời chất vấn là hình thức giám sát trực tiếp, thể hiện rõ trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trước cử tri, Nhân dân đối với việc thực hiện các cam kết, nhiệm vụ được giao và những chuyển biến sau các phiên chất vấn trước đó.

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, hôm nay (12/11), Quốc hội tổ chức chất vấn và trả lời chất vấn, thời gian trong 1 ngày. Quốc hội tiến hành chất vấn đối với 2 nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực Tài chính và Khoa học, công nghệ. Trả lời chất vấn là Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; các Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan cùng tham gia trả lời, giải trình. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ trực tiếp trả lời chất vấn những vấn đề thuộc trách nhiệm của Chính phủ.

Phiên chất vấn lần này tiếp tục thể hiện tinh thần Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ, quán triệt tinh thần đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo là: Phải nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội để đi vào thực chất, sắc bén hơn, tránh hình thức. Tập trung vào các điểm nghẽn, chỉ rõ những khó khăn, vướng mắc, để kịp thời tháo gỡ, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển nhanh, bền vững và nâng cao đời sống của Nhân dân.

Thực hiện Nghị quyết số 263 ngày 11/12/2025 của Quốc hội thực hiện các nghị quyết của Quốc hội khóa 14 và khóa 15 về giám sát chuyên đề và chất vấn. Trong gần 1 năm thực hiện, nhiều nhiệm vụ đã được Chính phủ, các Bộ, ngành hoàn thành, có sản phẩm cụ thể, như: tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về tài chính, đầu tư, phát triển thị trường vốn; ban hành danh mục các nền tảng số dùng chung quốc gia, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa thông tin thuê bao di động; hoàn thiện chính sách trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Bên cạnh đó, còn một số nhiệm vụ đang được tiếp tục thực hiện như: Phát triển thị trường vốn, tín dụng cho các lĩnh vực ưu tiên; các dự án lưới điện và thị trường điện cạnh tranh; hoàn thiện cơ sở dữ liệu, kết nối, chia sẻ dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến; chính sách về nông nghiệp, môi trường, đô thị, văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ; cải cách tiền lương, phát triển nguồn nhân lực; hoàn thiện pháp luật, thi hành các bản án, quyết định hành chính, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo và thực hiện kết luận thanh tra.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý: Thực hiện Nội quy kỳ họp Quốc hội, phiên chất vấn tiếp tục theo cách thức "hỏi nhanh, đáp gọn". Người trả lời chất vấn có không quá 5 phút để phát biểu trước khi chất vấn. Mỗi lượt, Chủ tọa mời 3 đại biểu; mỗi đại biểu chất vấn không quá 1 phút và kiến nghị mỗi đại biểu cố gắng chỉ tập trung vào 1 vấn đề, đúng phạm vi nội dung chất vấn. Thời gian trả lời không quá 3 phút đối với mỗi câu hỏi; đại biểu được quyền tranh luận với người trả lời chất vấn, thời gian không quá 2 phút.

Các nội dung thuộc hai nhóm vấn đề chất vấn đã được một số đại biểu Quốc hội quan tâm, phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội ngày 30 và 31/10/2026, đã có 19 đại biểu thảo luận về các vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, 11 đại biểu thảo luận về các vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Trân trọng đề nghị các vị đại biểu thảo luận tránh trùng lặp những nội dung đã được giải trình đầy đủ; tập trung vào những vấn đề còn chưa rõ, chưa được giải trình; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp. Đề nghị các thành viên Chính phủ trả lời thẳng vào vấn đề, xác định rõ trách nhiệm, giải pháp, thời hạn thực hiện; đối với những vấn đề liên quan đến nhiều bộ, ngành thì cần làm rõ trách nhiệm và biện pháp phối hợp giải quyết.

Trên tinh thần xây dựng, trách nhiệm cao, phát huy dân chủ, thẳng thắn, tôi tin tưởng rằng, phiên chất vấn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng sự tin tưởng, mong đợi của cử tri và Nhân dân cả nước.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu trước khi trả lời chất vấn - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu trước khi trả lời chất vấn: Nhiệm vụ đặt ra đối với ngành tài chính trong giai đoạn hiện nay vô cùng nặng nề, nhất là trong giai đoạn cả nước, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân không ngừng cố gắng thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm đã được Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII đề ra. Đó là mục tiêu 100 năm ngày thành lập Đảng đến năm 2030 thì đưa Việt Nam trở thành một nước đang phát triển, có thu nhập trung bình cao và có công nghiệp hiện đại. Mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nước, Việt Nam trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao. Trong bối cảnh như vậy, nhiệm vụ của ngành tài chính là vô cùng nặng nề. Vì thế, ngoài sự cố gắng của hơn 50.000 cán bộ công chức, người lao động ngành tài chính, chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, của Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, sự phối hợp của các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, và đặc biệt là sự quan tâm, tạo điều kiện, theo dõi, giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp để giúp ngành tài chính hoàn thành nhiệm vụ.

Hôm nay, chúng tôi báo cáo giải trình trước Quốc hội và đồng bào, cử tri cả nước bốn nội dung được Quốc hội và cử tri quan tâm. Đó là việc quản lý sử dụng và nâng cao hiệu quả vốn đầu tư công; việc huy động và sử dụng vốn ODA; việc quản lý thuế, đặc biệt là tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, chống thất thu thuế trong thương mại điện tử; và vấn đề huy động nguồn lực để đạt tăng trưởng mục tiêu hai con số. Chúng tôi xin lắng nghe và tiếp thu các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội. 

Đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) đặt câu hỏi mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Là đại biểu đầu tiên đặt câu hỏi, Đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) nêu vấn đề: Để bảo đảm hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án PPP, đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư. Đặc biệt là cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật. Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án?

Đại biểu Hà Đức Minh (đoàn Lào Cai): Theo phản ánh của cử tri, tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra mặc dù hóa đơn điện tử đã được triển khai áp dụng trên phạm vi toàn quốc. Đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân của tình trạng trên, trách nhiệm của cơ quan thuế trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử? Bộ trưởng có giải pháp gì để chấn chỉnh tình trạng mua bán trái phép hóa đơn trong thời gian tới?

Đại biểu Tráng A Dương - Lào Cai: Có một nghịch lý là nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số thiếu vốn đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn. Trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ, điều hành vốn hay tổ chức thực hiện? Bộ trưởng có giải pháp nào và cam kết thời gian cụ thể hoàn thành khắc phục tình trạng nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết, đảm bảo nguồn vốn được thực hiện phân bổ đúng, đủ và phát huy hiệu quả? 

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Việc huy động vốn tư nhân cho PPP là một hình thức mới nhằm động viên nguồn lực của xã hội đầu tư vào hạ tầng. Việc này trên thế giới cũng đã triển khai rất thành công. Ở Việt Nam đã bắt đầu nghiên cứu manh nha việc này từ năm 2008.

Hiện nay, sau khi luật PPP ra đời từ 2022, chúng ta đang triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT. Đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng thời gian rất dài và rủi ro cao, làm sao để động viên được nguồn lực của tư nhân? Theo World Bank thông báo, để một dự án PPP thu hồi vốn cần thời gian khoảng 60 năm. Như vậy nhà đầu tư tư nhân mục đích đầu tư chính là vì lợi nhuận. Để giảm thiểu được rủi ro và thu hút được nguồn lực, chúng ta phải có một hệ thống cơ chế chính sách công khai, minh bạch để động viên được nguồn lực theo đúng nguyên tắc lợi nhuận bình quân.

Theo kinh nghiệm phương Tây, vì dự án PPP có thời gian thu hồi vốn dài và đầu tư vào công trình hạ tầng, vì thế việc tính toán phương án tài chính là vô cùng quan trọng và đòi hỏi phải có sự hỗ trợ và rất chi tiết, cụ thể. Trên thế giới, để triển khai dự án PPP, họ cần ba loại quỹ. Thứ nhất là Quỹ PPF (Project Preparation Facility - Quỹ Hỗ trợ Chuẩn bị Dự án) do nhà nước cùng với các định chế tài chính trong nước và quốc tế bỏ ra để tính toán phương án cụ thể, công khai, minh bạch.

Thứ hai là VGF (Viability Gap Fund) là Quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Nếu một dự án tới 60 năm đầu tư vào hạ tầng thì sẽ không có nhà đầu tư tư nhân nào đầu tư cả. Hiện nay luật PPP của chúng ta đã quy định là vốn nhà nước tham gia tối đa không được quá 70%. 

Tôi ví dụ đầu tư một con đường ở vùng miền núi chẳng hạn, có huy động được PPP không? Chúng ta phải có quỹ bù đắp tài chính cho nhà đầu tư, ví dụ đảm bảo thu hồi vốn trong vòng 20 năm, và lãi suất phải đạt mức bình quân so với trên thị trường, khoảng từ 12-15%. Họ bỏ tiền ra như vậy thì phải có cơ chế nhà nước hỗ trợ để làm sao đạt được mức lợi nhuận như thế thì họ mới đầu tư. 

Loại quỹ thứ ba chính là quỹ đầu tư hạ tầng để cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng.

Để triển khai được chúng ta cần ba loại vốn như vậy thì mới thu hút được các nhà đầu tư tư nhân. Và việc đầu tư vốn tư nhân vào công trình hạ tầng cũng làm thay đổi phương thức quản lý. Đây chính là hình thức nhà nước không phải bỏ tiền vào mà nhà đầu tư bỏ tiền, duy tu bảo dưỡng và vận hành. Đây cũng là một ưu điểm và chính sách cần được khuyến khích để tăng đầu tư tư nhân. Và trong đầu tư PPP chúng ta cũng phải chú ý đến quyền lợi của người dân khi tham gia vào các công trình này.

Ở Việt Nam, đầu tư đường cao tốc, bên cạnh đường cao tốc vẫn phải có một con đường để người dân được lựa chọn. Ví dụ chúng ta đầu tư đường cao tốc Bắc Nam sắp tới sẽ thu phí, nhưngẫn duy trì sửa chữa Quốc lộ 1A để cho người dân được quyền lựa chọn. Đầu tư hạ tầng, cơ sở kỹ thuật bằng vốn ngân sách chính là từ tiền thuế của nhân dân thì người dân được thụ hưởng. Nhưng để đi nhanh hơn, tốc độ cao hơn thì chúng ta có PPP và phải thu phí. Chúng ta vừa huy động vốn tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân. Đấy chính là chính sách PPP mà chúng ta phải quan tâm triển khai trong thời gian tới.

Với câu hỏi của đại biểu Hà Đức Minh về tình trạng mua bán hóa đơn, mặc dù chúng ta đã triển khai hóa đơn điện tử nhưng trong thời gian vừa qua, chúng tôi cũng đã phát hiện ra vấn đề này và nhận rõ trách nhiệm để chỉ đạo ngành thuế rất quyết liệt. Thế nhưng vẫn còn tình trạng mua bán hóa đơn, lập công ty ma lợi dụng. Trong thời gian tới chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ, đặc biệt là tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, đặc biệt là A05 của Bộ Công an để định danh được người đăng ký, đứng tên chủ công ty, doanh nghiệp. Đồng thời phải gắn trách nhiệm của cơ quan thuế, tăng cường kiểm tra giám sát hoạt động thực của các doanh nghiệp. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát những khối, đối tượng, lĩnh vực rủi ro để lhạn chế tối đa tình trạng buôn bán hóa đơn, vừa gây mất bình đẳng cho kinh doanh, vừa gây thất thoát. Từ năm 2022 đến nay chúng tôi đã chuyển gần 600 hồ sơ những doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, lậu thuế, buôn bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Chính sách muốn đưa vào cuộc sống thì ngoài việc xây dựng chính sách chúng ta phải làm tốt việc mà tuyên truyền phổ biến pháp luật để người dân và doanh nghiệp hiểu rõ chính sách pháp luật. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát, đặc biệt đi theo là những giải pháp, cơ chế để đảm bảo pháp luật được thực thi. Đấy chính là công cụ để chấm dứt tình trạng buôn bán hóa đơn trong thời gian tới.

Về câu hỏi thứ ba của đại biểu Tráng A Dương nói về tình trạng vùng sâu vùng xa cần vốn trong khi nhiều địa phương, bộ ngành lại chậm giải ngân. Trễ ở khâu nào? Báo cáo là vẫn ở khâu thực hiện. Hiện nay các thủ tục giải ngân đầu tư công chúng ta đã cải tiến rất nhiều và sắp tới sau khi luật ngân sách hợp nhất ra đời, chúng ta sẽ tiếp tục thêm một bước triển khai việc đơn giản hóa thủ tục hành chính. Để một công trình dự án triển khai phải qua 5 khâu. Khâu đầu tiên là lựa chọn và đề xuất vốn. Khâu thứ hai là quyết định chủ trương đầu tư. Khâu thứ ba là quyết định đầu tư và phân bổ vốn. Khâu thứ tư là tổ chức triển khai thực hiện. Và cuối cùng là thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.

Qua theo dõi công tác quản lý, yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án. Lấy ví dụ, trong giai đoạn 2026 - 2030, từ tháng 7 năm 2025 chúng ta đã có chỉ thị xây dựng dự toán, trong xây dựng dự toán đã có cập nhật, yêu cầu các địa phương và bộ ngành cập nhậtdanh mục dự án triển khai đầu tư trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo. Căn cứ vào chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ, báo cáo Quốc hội ra dự toán. Sau khi có dự toán thì trước 30 tháng 11, Chính phủ đã có quyết định phân bổ vốn đầu tư xuống cho các bộ ngành và địa phương. Các bộ ngành địa phương phải thực hiện căn cứ vào tiêu chuẩn điều kiện để phân bổ chi tiết đến dự án để triển khai.

Đại biểu Mai Văn Hải (Thanh Hóa): Kinh tế số và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức kinh doanh và tạo ra những mô hình tạo giá trị mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp thì sẽ thất thu ngân sách, nhưng nếu quản lý thiếu linh hoạt thì có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp căn cơ nào để bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời bảo vệ các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ tăng chi phí tuân thủ? 

Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa): Đầu tư công được xác định là một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên thực tế vẫn còn tình trạng vốn đã bố trí nhưng không giải ngân được, nhiều dự án kéo dài, đội vốn, chậm đưa vào khai thác gây lãng phí nguồn lực; trong khi nhiều công trình thiết yếu phục vụ người dân và phát triển kinh tế lại thiếu vốn.

Xin Bộ trưởng cho biết đâu là nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại này? Bộ Tài chính có giải pháp đột phá nào để chấm dứt tình trạng phân bổ vốn dàn trải, điều chuyển kịp thời vốn từ dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả sang dự án có khả năng triển khai tốt, để nâng cao thực chất hiệu quả đầu tư công? 

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai): Tôi quan tâm đến nội dung về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ. Thưa Bộ trưởng, báo cáo của Bộ Tài chính cho biết đã cắt giảm, đơn giản hóa 87,3% thủ tục hành chính và đơn giản 53,52% chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, thước đo của cải cách chính là sự thuận lợi và chi phí thực tế của doanh nghiệp khi thực hiện các cái thủ tục.

Xin Bộ trưởng cho biết đâu là những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ để các kết quả cải cách thực sự chuyển thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ? Các giải pháp đột phá cụ thể nào để doanh nghiệp cảm nhận rõ môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn trong năm 2027 và các năm tiếp theo?