Việt Nam: AI từ khái niệm xa lạ đến 'trợ lý' thiết yếu trong mọi lĩnh vực

Báo cáo thường niên về AI Việt Nam 2025 do Viện Công nghệ Thông tin vừa công bố đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh đầy sống động. Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đã len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống, trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển của các tổ chức tại Việt Nam.

Sự chuyển dịch mạnh mẽ trong nhận thức xã hội

Kết quả khảo sát từ hơn 300 đơn vị, bao gồm doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức ứng dụng trên cả nước giai đoạn 2023-2025 cho thấy một sự thay đổi mang tính bước ngoặt: AI đã trở thành một phần trong nhận thức chung của cộng đồng. Với 65% người tham gia khảo sát khẳng định rất quen thuộc và phần lớn đang sử dụng các tích hợp AI hàng ngày, công nghệ này không còn là "lãnh địa riêng" của các nhà khoa học.

Tại các công sở, sự hiện diện của AI phản ánh một nét văn hóa mới. Khoảng 66% người lao động không chỉ sử dụng thành thạo mà còn chủ động giới thiệu công nghệ này cho đồng nghiệp. Từ những chatbot hỗ trợ giao tiếp đến các hệ thống phân tích dữ liệu phức tạp, AI đang đóng vai trò trung tâm trong việc nâng cao năng suất, giúp môi trường làm việc chuyển dịch từ tư duy thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu và tự động hóa.

Dù AI đã trở thành xu hướng tất yếu trong công cuộc chuyển đổi số, mức độ sẵn sàng của các tổ chức tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn chuyển tiếp. Hiện nay, có đến 43% người dùng tiếp cận AI ở mức độ thường xuyên, coi đây như một "trợ lý ảo" đắc lực giúp tối ưu hóa chi phí vận hành. Phần lớn các đơn vị đều thừa nhận AI mang lại giá trị kinh tế thực tế thông qua việc giảm tải các công việc lặp lại và rút ngắn thời gian xử lý quy trình.

Tuy nhiên, một thực tế đáng suy ngẫm là nguồn lực tài chính dành cho AI vẫn còn khá khiêm tốn. Có tới 30% tổ chức chỉ chi dưới 50 triệu đồng mỗi năm cho các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Con số này cho thấy nhiều đơn vị vẫn đang giữ tâm thế thận trọng, dừng lại ở mức thử nghiệm quy mô nhỏ thay vì coi đây là một hạng mục đầu tư trọng tâm trong chiến lược dài hạn.

Việt Nam 2025: AI từ khái niệm xa lạ đến 'trợ lý' thiết yếu trong mọi lĩnh vực

Rào cản từ niềm tin và hành lang pháp lý

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, lộ trình phổ cập AI tại Việt Nam vẫn vấp phải những rào cản nội tại. Đứng đầu trong danh sách các mối lo ngại là vấn đề quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu, với 58% người dùng bày tỏ sự bất an. Sự thiếu minh bạch trong thuật toán cùng nỗi lo về việc AI có thể đưa ra những quyết định sai lệch khiến niềm tin của người dùng chưa thực sự trọn vẹn.

Ở cấp độ tổ chức, khó khăn còn đến từ sự thiếu hụt hạ tầng kỹ thuật và đội ngũ nhân sự có chuyên môn sâu. Đặc biệt, "khoảng trống" pháp lý về trách nhiệm khi xảy ra lỗi do hệ thống AI gây ra đang là điểm nghẽn khiến nhiều đơn vị e dè trong việc triển khai rộng rãi. Người dùng không chỉ cần một công cụ thông minh, mà còn cần một hệ thống có thể kiểm chứng và các quy định pháp luật rõ ràng để bảo vệ quyền lợi cá nhân.

Trước thực trạng này, GS.TS. Trần Xuân Tú, Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, nhấn mạnh rằng để AI thực sự bứt phá, cần một sự phối hợp đồng bộ giữa ba trụ cột: Nhà nước, Doanh nghiệp và Nhà trường.

Về phía Nhà nước, việc hoàn thiện khung pháp lý, trọng tâm là Luật AI, sẽ là nền tảng cốt lõi để quản lý rủi ro và khuyến khích sáng tạo. Song song đó, các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, xem AI là chiến lược dài hạn gắn liền với tái cấu trúc mô hình kinh doanh chứ không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật ngắn hạn.

Cuối cùng, vai trò của các trường đại học và viện nghiên cứu được xác định là nơi cung cấp "hạ tầng tri thức". Việc đổi mới chương trình đào tạo, tập trung vào thực hành và thúc đẩy nghiên cứu liên ngành sẽ giúp Việt Nam hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao, vừa vững lý thuyết vừa am hiểu thực tiễn. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam không chỉ bắt kịp mà còn nâng cao vị thế trên bản đồ khoa học công nghệ quốc tế trong kỷ nguyên số.