Cơn sốt trung tâm dữ liệu AI đối đầu với những đô thị mang 'sẹo' vì công nghiệp nặng

Trên khắp nước Mỹ, người dân đang tranh luận gay gắt về việc cuộc sống của họ sẽ thay đổi ra sao nếu các trung tâm dữ liệu (data center) AI khổng lồ được xây dựng ngay sát khu dân cư. Các tập đoàn công nghệ và khách hàng của họ không ngừng vẽ ra viễn cảnh về cơ hội việc làm và tăng trưởng kinh tế, nhưng lời mời gọi đó vẫn không thể thuyết phục phần lớn người Mỹ - những người đang kiên quyết phản đối các dự án này do lo ngại sâu sắc về môi trường và nguồn năng lượng.

Nguồn ảnh: Amanda Silberling / TechCrunch.

Đối với nhà hoạt động Shawmar Pitts, những lo ngại này không hề nằm trên lý thuyết. Hơn ai hết, ông thấu hiểu cảm giác phải sống dưới cái bóng của thời kỳ công nghiệp hóa tại Mỹ.

Là cư dân lâu năm của khu Grays Ferry (Tây Nam Philadelphia), ông Pitts lớn lên ngay cạnh nơi từng là nhà máy lọc dầu lớn nhất Bờ Đông - một cơ sở đã phải đóng cửa sau vụ nổ kinh hoàng vào năm 2019. Dù chứng kiến nhiều bạn bè và người thân mắc các bệnh mãn tính, ông chưa từng nhận ra nguyên nhân sâu xa cho đến khi tình cờ gặp các thành viên của Philly Thrive - một nhóm đòi công lý môi trường đang lập bàn tuyên truyền tại khu phố của ông vào năm 2018 nhằm phản đối kế hoạch mở rộng nhà máy lọc dầu này.

"Tôi đọc những tài liệu họ bày trên bàn về tác động của việc sống gần nhà máy lọc dầu. Nhìn vào danh sách các căn bệnh trên tờ giấy đó, tôi sững người: 'Mẹ mình bị bệnh này, chị gái mình bị bệnh kia, hàng xóm cạnh nhà cũng đang khổ sở vì bệnh nọ' - mỗi ngôi nhà đều có người mắc một trong những căn bệnh đó," ông Pitts chia sẻ với TechCrunch. "Kể từ khoảnh khắc ấy, tôi quyết định dấn thân hoàn toàn vào phong trào."

Ông Shawmar Pitts (đại diện tổ chức Philly Thrive) tại cuộc biểu tình Không Data Center ở Philly. Nguồn ảnh: Amanda Silberling / TechCrunch.

Ông Pitts, hiện là Đồng Giám đốc điều hành của chính tổ chức Philly Thrive, đang đi đầu trong chiến dịch kêu gọi ban hành lệnh tạm dừng (moratorium) xây dựng trung tâm dữ liệu tại Philadelphia. Mặc dù chưa có đề xuất xây dựng chính thức nào được đệ trình, giới chức thành phố đã khoanh vùng hai địa điểm tiềm năng: một ở khu vực Đông Bắc Philadelphia và một ngay tại khu phố Grays Ferry của ông.

Sự phản ứng dữ dội từ cư dân địa phương không chỉ diễn ra tại Philadelphia. Người dân trên toàn nước Mỹ đang đồng loạt lên tiếng chống lại các dự án trung tâm dữ liệu mới, đặc biệt là tại những thành phố và thị trấn có nguồn tài nguyên điện - nước hạn hẹp.

Tuy nhiên, làn sóng phản đối diễn ra mạnh mẽ và dứt khoát nhất ở những cộng đồng nơi di chứng của nền công nghiệp nặng vẫn còn in hằn.

"Chúng tôi không cần trung tâm dữ liệu," bà Sonya Sanders, Chủ tịch Hội đồng quản trị Philly Thrive, dõng dạc tuyên bố tại cuộc biểu tình hôm thứ Hai trước Tòa thị chính Philadelphia. "Chúng tôi không muốn sự ô nhiễm, không muốn tiếng ồn, và chúng tôi biết tỏng rằng chúng sẽ chẳng mang lại thêm công ăn việc làm nào cho người dân."

Chồng bà Sanders, cũng là một cư dân của Grays Ferry, đã qua đời vì một căn bệnh ung thư xương hiếm gặp vào năm 2020. Bà cho biết ông không hề hút thuốc hay uống rượu, và tin chắc rằng chính khí thải độc hại từ nhà máy lọc dầu đã cướp đi sinh mạng của ông.

"Trong mắt tôi, họ đã sát hại ông ấy," bà nghẹn ngào phát biểu. "Sự ô nhiễm đã giết chết chồng tôi. Tôi tin rằng ông ấy vẫn sẽ đứng đây hôm nay nếu không bị tước đoạt mạng sống một cách thầm lặng, và chính lòng tham lợi nhuận đã giết chết ông ấy."

Nguồn ảnh: Amanda Silberling / TechCrunch.

Một trung tâm dữ liệu tại Philadelphia có thể không gây thảm họa môi trường trực tiếp như nhà máy lọc dầu Philadelphia Energy Solutions (PES) hiện đã bị xóa sổ - nơi từng xử lý tới 335.000 thùng dầu thô mỗi ngày. Thế nhưng, cuộc đua thống trị ngành công nghiệp AI trên toàn cầu đang khốc liệt đến mức BloombergNEF dự báo: đến năm 2035, các trung tâm dữ liệu tại Mỹ sẽ tiêu thụ lượng khí tự nhiên nhiều hơn cả Đức và Nhật Bản cộng lại. Con số này cao gần gấp đôi so với dự báo mà chính tổ chức này đưa ra cách đây 9 tháng.

Khí tự nhiên cháy sạch hơn nhiều so với các loại nhiên liệu hóa thạch truyền thống như dầu mỏ, nhưng nó hoàn toàn không vô hại. Việc đốt cháy một foot khối (khoảng 28 lít) khí tự nhiên sẽ thải ra lượng khí tương đương 60 gram carbon dioxide. Đáng báo động hơn, nhu cầu gia tăng từ các trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ xả thêm 1 triệu tấn khí thải nhà kính mỗi ngày, chiếm khoảng 12% tổng lượng khí thải nhà kính hiện tại của toàn nước Mỹ. Trong một nghiên cứu năm 2021, các nhà khoa học từ Đại học Harvard chỉ ra rằng ô nhiễm không khí từ nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân gây ra 1/5 số ca tử vong trên toàn cầu - một con số đáng kinh ngạc và chắc chắn sẽ còn tăng vọt trong kỷ nguyên AI.

"Một trung tâm dữ liệu điển hình dự kiến xây tại Pennsylvania thường sở hữu hàng trăm động cơ diesel phun ra luồng khí ô nhiễm. Dù họ lý luận rằng số máy móc này chỉ dùng để dự phòng khẩn cấp, nhưng chính phủ đã yêu cầu các trung tâm dữ liệu phải tự phát điện thay vì rút điện từ lưới điện vốn đã quá tải trong các đợt nắng nóng," luật sư Annie Fox từ Hội đồng Không khí Sạch (Clean Air Council) phát biểu tại cuộc biểu tình. "Chúng ta có thể lường trước rằng tình trạng này sẽ diễn ra thường xuyên hơn... Các trung tâm dữ liệu khát nhiên liệu hóa thạch sẽ làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu, khiến những đợt nắng nóng trở nên dày đặc và khắc nghiệt hơn."

Luật sư Annie Fox (Hội đồng Không khí Sạch) tại cuộc biểu tình Không Data Center ở Philly. Nguồn ảnh: Amanda Silberling / TechCrunch.

Tiếng nói của những công dân đang lo âu dường như đã chạm đến các nhà lãnh đạo cấp cao. Tại New York, Thống đốc Kathy Hochul vừa ký một sắc lệnh hành pháp nhằm tạm thời ngăn chặn tiểu bang này phê duyệt giấy phép mới cho các dự án quy mô lớn.

"Sự tiến bộ không thể được đánh đổi bằng hóa đơn tiện ích tăng vọt, nguồn cung nước cạn kiệt hay sự ô nhiễm tiếng ồn tồi tệ," bà Hochul nhấn mạnh trong một cuộc họp báo. "Các trung tâm dữ liệu này chỉ có thể và chỉ nên được xây dựng ở những nơi thực sự chào đón chúng."

Các lệnh tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu cũng đã được thông qua tại hàng loạt thành phố của Mỹ, bao gồm Denver, Indianapolis, Asheville, Charlotte và Reno. Mục đích của các lệnh hoãn (moratorium) này phần lớn là để giới chức thành phố có thêm thời gian thu thập dữ liệu và đánh giá tác động tiềm tàng của các "siêu công trình" này.

Nguồn ảnh: Amanda Silberling / TechCrunch.

"Tôi lo ngại về tình trạng ô nhiễm," Donna Greenberg, một cư dân Philadelphia tham gia cuộc biểu tình, chia sẻ với TechCrunch. "Tôi cũng lo ngại về nguy cơ bị giám sát, về việc họ sẽ có quyền truy cập vào những thông tin mà họ không có tư cách được biết. Và trên hết, tôi lo rằng họ sẽ bòn rút lượng nước và điện năng vốn dĩ phải dành cho người dân và những khu vực đang thực sự thiếu thốn."

Hơn 100 người đã tham gia cuộc biểu tình mở màn cho chiến dịch "Không Data Center ở Philly" vào hôm thứ Hai, hô vang các khẩu hiệu với hy vọng các thành viên Hội đồng thành phố sẽ nghe thấy tiếng vọng của họ từ bên trong Tòa thị chính.

"Tôi cho rằng việc cộng đồng chúng ta đứng lên đấu tranh là một điều vô cùng vĩ đại," ông Pitts tự hào nói. "Điều này đòi hỏi một nỗ lực to lớn và sự chung tay của rất nhiều người."