EU cảnh báo Gemini về nguy cơ xâm phạm bản quyền báo chí

(SHTT) - Ý kiến của đại diện Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (EU) cho rằng chatbot Gemini của Google có thể xâm phạm quyền của các nhà xuất bản báo chí khi tái sử dụng nội dung bài viết trực tuyến để tạo câu trả lời, đặc biệt nếu việc này khiến người dùng không còn cần truy cập nguồn tin gốc.

Ngày 3/11, Tổng luật sư Maciej Szpunar tại Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) đưa ra ý kiến pháp lý cảnh báo chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) Gemini của Google có thể vi phạm các quyền liên quan đến bản quyền của nhà xuất bản báo chí trong một số trường hợp nhất định.

Ý kiến được đưa ra trong vụ kiện giữa công ty truyền thông Hungary Like Company và Google Ireland, liên quan đến việc Gemini sử dụng các bài báo được đăng tải trên những cổng thông tin điện tử của Like Company. Đây được xem là vụ việc đầu tiên liên quan đến AI tạo sinh được đưa ra trước CJEU, thu hút sự chú ý của ngành truyền thông về trách nhiệm bản quyền của các nền tảng AI.

Like Company cáo buộc Google sử dụng các bài viết của doanh nghiệp để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn của Gemini, đồng thời nhiều lần tái tạo và phổ biến nội dung các bài báo thông qua chatbot trong khoảng thời gian từ tháng 6/2023 đến tháng 5/2024.

Tòa án khu vực Budapest đã chuyển vụ việc lên CJEU để làm rõ liệu việc sử dụng các bài báo báo chí nhằm huấn luyện mô hình AI và tái tạo nội dung trong câu trả lời của chatbot có vi phạm quyền của nhà xuất bản theo pháp luật EU hay không.

 EU cảnh báo Gemini có thể xâm phạm bản quyền báo chí. Ảnh minh họa

Nguy cơ xâm phạm bản quyền từ việc tái tạo nội dung báo chí

Trong ý kiến pháp lý, Tổng luật sư Maciej Szpunar cho rằng quyền của nhà xuất bản có thể bị xâm phạm khi hệ thống AI truy xuất một bài báo trực tuyến và sử dụng nội dung của bài viết để tạo câu trả lời cho người dùng.

Việc xác định có xảy ra vi phạm hay không cần được đánh giá dựa trên những yếu tố cụ thể, trong đó có việc chatbot truy cập bài báo bằng cách vượt qua các biện pháp hạn chế kỹ thuật của nhà xuất bản, chẳng hạn như tường phí (paywall), hay không. Bên cạnh đó, cần xem xét câu trả lời của chatbot có tái tạo những cách diễn đạt đặc trưng, mang tính sáng tạo của bài báo hay chỉ cung cấp các thông tin, sự kiện thực tế.

Theo ông Szpunar, bản quyền không bảo vệ bản thân các thông tin, sự kiện được đưa tin, mà bảo vệ cách thức thể hiện cụ thể của nội dung báo chí. Do đó, việc chatbot tái tạo phần thể hiện sáng tạo nguyên gốc của một bài báo dưới hình thức có thể nhận diện được, khiến người dùng không cần truy cập ấn phẩm ban đầu, có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền tác giả của nhà xuất bản.

Nguy cơ vi phạm cũng có thể phát sinh khi việc tái tạo nội dung báo chí diễn ra một cách có hệ thống trong các câu trả lời cho những truy vấn liên quan của người dùng. Khi đó, quyền của nhà xuất bản trong việc đưa nội dung đến công chúng có thể bị ảnh hưởng.

Tổng luật sư Szpunar đồng thời nhận định, nhà cung cấp chatbot có thể phải chịu trách nhiệm nếu việc sử dụng trái phép nội dung báo chí là một phần gắn liền với mô hình kinh doanh của họ, hoặc nếu các nhà cung cấp không triển khai những biện pháp phù hợp và hiệu quả để ngăn chặn hành vi này.

Làm rõ vấn đề huấn luyện AI bằng nội dung báo chí

Một điểm đáng chú ý trong ý kiến của ông Szpunar là việc phân biệt giữa sử dụng nội dung báo chí để huấn luyện mô hình AI và tái sử dụng nội dung trong các câu trả lời được tạo ra bởi chatbot.

Theo ông, trong vụ kiện giữa Like Company và Google, chưa có bằng chứng cho thấy các bài báo của Like Company được sử dụng để huấn luyện Gemini. Vì vậy, những vấn đề pháp lý liên quan đến việc sử dụng nội dung báo chí trong quá trình huấn luyện mô hình AI không phải là trọng tâm của vụ việc này.

Ông cũng nhận định, việc sử dụng các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn nhìn chung có thể được cho phép theo các ngoại lệ về khai thác văn bản và dữ liệu (text and data mining) trong pháp luật EU.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc mọi hoạt động sử dụng nội dung báo chí của chatbot đều được miễn trừ trách nhiệm bản quyền. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách thức hệ thống truy xuất bài báo, tái sử dụng nội dung và tạo ra câu trả lời cho người dùng.

Google cho rằng Gemini tạo ra nội dung mới dựa trên các quy tắc ngôn ngữ, đồng thời cung cấp cho chủ sở hữu nội dung quyền kiểm soát và lựa chọn loại trừ nội dung khỏi việc sử dụng.

Trong khi đó, các tổ chức báo chí ngày càng quan ngại về việc những bản tóm tắt do AI tạo ra có thể thay thế kết quả tìm kiếm dẫn đến các bài báo gốc, làm giảm lượng truy cập và nguồn thu của cơ quan báo chí.

Ý kiến của Tổng luật sư CJEU không có tính ràng buộc đối với phán quyết cuối cùng của Tòa án. Tuy nhiên, những quan điểm pháp lý này thường có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình xem xét và quyết định của các thẩm phán.

Vụ việc được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ giới hạn pháp lý trong việc sử dụng nội dung báo chí của các nền tảng AI, đặc biệt trong bối cảnh các công cụ tạo sinh ngày càng có khả năng cung cấp thông tin trực tiếp thay vì dẫn người dùng đến nguồn xuất bản ban đầu.