Gỡ điểm nghẽn định giá tài sản trí tuệ trong trường đại học

Cục Sở hữu trí tuệ và Đại học Bách khoa Hà Nội mới đây đã có buổi trao đổi về những khó khăn trong định giá, thương mại hóa tài sản trí tuệ, qua đó tìm giải pháp thúc đẩy khai thác hiệu quả các kết quả nghiên cứu và giảm tâm lý e ngại rủi ro pháp lý tại các cơ sở nghiên cứu.

Ngày 18/8/2026, Cục Sở hữu trí tuệ tổ chức buổi làm việc với Đại học Bách khoa Hà Nội nhằm trao đổi về hoạt động sở hữu trí tuệ, trọng tâm là những vướng mắc trong định giá và thương mại hóa kết quả nghiên cứu của Nhà trường.

Tham dự buổi làm việc, về phía Đại học Bách khoa Hà Nội có ông Tạ Hải Tùng, Phó Giám đốc, cùng đại diện lãnh đạo một số đơn vị liên quan. Về phía Cục Sở hữu trí tuệ có ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng, cùng đại diện các đơn vị trực tiếp xử lý hồ sơ đăng ký sáng chế và thực hiện các hoạt động hỗ trợ sở hữu trí tuệ đối với Nhà trường.

Buổi làm việc trực tiếp tại Cục Sở hữu trí tuệ có kết nối trực tuyến với sự tham dự của đại diện Văn phòng 57 của Bộ Khoa học và Công nghệ 

Gỡ tâm lý e ngại khi định giá tài sản trí tuệ

Nội dung trao đổi được đặt ra trên cơ sở những khó khăn mà Đại học Bách khoa Hà Nội đã phản ánh tại Hội nghị tổng kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết 57/NQ-TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Tại buổi làm việc, các bên nhận định hệ thống pháp luật hiện hành về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã có những bước tiến đáng kể trong tháo gỡ vướng mắc liên quan đến tài sản công là kết quả nghiên cứu được hình thành từ ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, chính sách mới đã trao quyền tự động cho tổ chức chủ trì trong việc quản lý, sử dụng và sở hữu phần kết quả nhiệm vụ tương ứng với kinh phí từ ngân sách nhà nước, đồng thời cho phép tổ chức chủ trì quyết định giá và phương thức thương mại hóa kết quả nghiên cứu theo quy định.

Cùng với đó, pháp luật về giá và các chuẩn mực thẩm định giá tài sản vô hình đã có quy định, phương pháp phục vụ việc xác định giá trị tài sản trí tuệ cho mục đích thương mại hóa.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh một rào cản đáng chú ý. Đó là tâm lý lo ngại trách nhiệm pháp lý của các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu khi quyết định giá tài sản trí tuệ.

Theo phản ánh của Đại học Bách khoa Hà Nội, trong trường hợp giá trị của một tài sản trí tuệ tăng đáng kể sau thời điểm được định giá, người ra quyết định có thể lo ngại nguy cơ bị xem xét trách nhiệm với lý do gây thất thoát tài sản nhà nước, ngay cả khi tại thời điểm quyết định, quy trình định giá đã được thực hiện đầy đủ và đúng quy định.

Từ thực tế này, Nhà trường kiến nghị nghiên cứu cơ chế được gọi là “vùng an toàn” đối với người ra quyết định. Theo đó, nếu quá trình quyết định giá được thực hiện đúng quy trình, bảo đảm công khai, minh bạch tại thời điểm quyết định, người đứng đầu không bị truy cứu trách nhiệm chỉ vì giá trị tài sản trí tuệ biến động lớn trong tương lai.

Phía Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng đây là một trong những điều kiện quan trọng để các trường đại học, viện nghiên cứu mạnh dạn hơn trong việc định giá và đưa kết quả nghiên cứu vào thị trường.

Thử nghiệm mô hình thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Bên cạnh kiến nghị về cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng đang xây dựng Đề án thử nghiệm, sandbox, trong ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo định hướng được Nhà trường chia sẻ, Đại học Bách khoa Hà Nội sẽ giữ quyền sở hữu đối với các tài sản là kết quả nghiên cứu, đồng thời cho phép doanh nghiệp, đối tác khai thác, sử dụng trên cơ sở mức phí sử dụng quyền được xác định hợp lý.

Mô hình này hướng tới việc tạo động lực cho các nhà khoa học, đồng thời thu hút doanh nghiệp tham gia vào quá trình ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nhà trường dự kiến sớm gửi Đề án để xin ý kiến các cơ quan liên quan.

Đại học Bách khoa Hà Nội cũng bày tỏ định hướng phát triển hoạt động sáng chế theo hướng gắn kết chặt chẽ hơn với các ngành công nghiệp, phát huy mô hình “3 Nhà”, đồng thời thay đổi tư duy về phân chia lợi nhuận từ việc khai thác, ứng dụng kết quả nghiên cứu.

Theo ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, những băn khoăn về “vùng an toàn” không chỉ xuất hiện tại Đại học Bách khoa Hà Nội mà còn là vấn đề chung được nhiều trường đại học, viện nghiên cứu quan tâm.

Ông Nguyễn Hoàng Giang cho biết, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã quy định tổ chức chủ trì được Nhà nước tự động giao quyền quản lý, sử dụng và quyền sở hữu phần kết quả nhiệm vụ tương ứng với kinh phí từ ngân sách nhà nước mà không phải bồi hoàn chi phí.

Dù khuôn khổ pháp lý đã có những thay đổi theo hướng tạo thuận lợi hơn, tâm lý lo ngại rủi ro pháp lý liên quan đến nguy cơ bị coi là thất thoát tài sản nhà nước vẫn có thể khiến các đơn vị thận trọng trong định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Cục Sở hữu trí tuệ ghi nhận vấn đề này và sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất giải pháp phù hợp để báo cáo, kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Kết nối chuyên gia hỗ trợ định giá

Song song với việc nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, Cục Sở hữu trí tuệ thời gian qua đã triển khai các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho trường đại học, viện nghiên cứu trong định giá tài sản trí tuệ.

Trên cơ sở nhu cầu hỗ trợ của các trường, viện theo Công văn số 2177/SHTT-NĐHT ngày 26/5/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã tìm kiếm, kết nối các chuyên gia trong lĩnh vực định giá, thẩm định giá để hỗ trợ đánh giá, định giá đối với những trường hợp có mục đích định giá rõ ràng.

Đối với Đại học Bách khoa Hà Nội, các chuyên gia định giá hiện đang nghiên cứu những thông tin do Nhà trường cung cấp liên quan đến một sáng chế có nhu cầu được hỗ trợ định giá.

Hoạt động này được kỳ vọng góp phần giúp các cơ sở nghiên cứu có thêm cơ sở chuyên môn khi xác định giá trị tài sản trí tuệ, từ đó từng bước tháo gỡ những khó khăn trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Tại buổi làm việc, Cục Sở hữu trí tuệ cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp, hỗ trợ Đại học Bách khoa Hà Nội trong xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các kết quả nghiên cứu. Đồng thời, Cục sẽ tăng cường các hoạt động tập huấn, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho đội ngũ nhà khoa học của Nhà trường.

Việc tháo gỡ những điểm nghẽn trong định giá, cùng với hoàn thiện cơ chế thương mại hóa và tăng cường hỗ trợ xác lập quyền, được xem là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy kết quả nghiên cứu từ khu vực đại học, viện nghiên cứu đến gần hơn với doanh nghiệp và thị trường.