Việt Nam thúc đẩy dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong thời đại AI

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, việc xác thực nguồn gốc, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và thúc đẩy công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy giữa các quốc gia đang trở thành yêu cầu quan trọng, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và thuận lợi cho giao dịch điện tử xuyên biên giới.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Phạm Đức Long phát biểu khai mạc Hội thảo - Ảnh: chinhphu.vn

Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC -) Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”. 

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ KH&CN Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số và AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số.

Những dịch vụ này giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng của giao dịch điện tử. Đặc biệt, khi AI ngày càng tham gia vào quá trình tạo lập nội dung và thực hiện giao dịch tự động, yêu cầu xác thực nguồn gốc thông tin, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể càng trở nên cấp thiết.

Thứ trưởng Phạm Đức Long đề nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử. Đồng thời, cần phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp và chủ động hợp tác quốc tế, trước mắt lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm các mô hình phù hợp.

Theo Thứ trưởng, thay vì chỉ phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện, cần chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số ngay từ đầu. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng để xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.

Phiên thảo luận bàn tròn trong khuôn khổ Hội thảo - Ảnh: chinhphu.vn

Từng bước kết nối hạ tầng tin cậy số giữa các quốc gia

Thông tin về định hướng phát triển hạ tầng tin cậy số tại Việt Nam, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc NEAC cho biết, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định về dịch vụ tin cậy.

Hệ sinh thái dịch vụ tin cậy hiện gồm ba loại hình chính: chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

NEAC cũng đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.

Tuy nhiên, việc công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới vẫn còn nhiều thách thức. Quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài còn có những thao tác thủ công, trong khi các quốc gia khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý.

Để khắc phục, Việt Nam hướng tới xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia. Mục tiêu là chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, đáp ứng cả xu hướng giao dịch tự động giữa các hệ thống.

Thông qua Hội thảo, NEAC sẽ tổng hợp kinh nghiệm, khuyến nghị để nghiên cứu các giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam - Ảnh: chinhphu.vn

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) cho biết khảo sát sơ bộ năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy, dù phần lớn đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, số quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

APKIC đề xuất lộ trình từng bước, từ xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm đến công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Các quốc gia cũng có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông trước khi mở rộng.

Các chuyên gia đến từ Vương quốc Anh, Liên bang Nga và Malaysia cũng chia sẻ kinh nghiệm về danh sách tin cậy, cơ chế công nhận tương đương, mô hình bên thứ ba tin cậy và kết nối hạ tầng chứng thực quốc gia. Những kinh nghiệm này cho thấy, công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hệ thống chứng thực thống nhất, mà cần cơ chế kết nối và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia.

Một nội dung trọng tâm khác của Hội thảo là ứng dụng dịch vụ tin cậy để xác thực nội dung số trong bối cảnh AI tạo sinh làm gia tăng nguy cơ giả mạo hình ảnh, video, âm thanh và phát tán thông tin sai lệch.

Tại phiên thảo luận bàn tròn, đại diện NEAC, APKIC cùng các chuyên gia quốc tế tiếp tục trao đổi về khả năng liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và yêu cầu xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy.