Kỳ họp quốc hội thường niên của Trung Quốc sẽ công bố lộ trình cho cuộc đua công nghệ với phương Tây

Thách thức đối với Bắc Kinh là làm thế nào biến những đột phá đơn lẻ thành lợi thế mang tính hệ thống, quy mô lớn trong sản xuất, logistics và năng lượng.

Người dân xem robot biểu diễn điệu nhảy trong lễ đón Tết Nguyên đán ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 18 tháng 2 năm 2026. Ảnh: Reuters

Trung Quốc tuần này sẽ phác thảo kế hoạch thúc đẩy giai đoạn tiếp theo trong cuộc đua công nghệ với phương Tây, đồng thời chuyển hóa làn sóng đột phá nổi bật trong trí tuệ nhân tạo (AI), không gian và robot thành quy mô công nghiệp và động lực cho thị trường vốn.

Giới lãnh đạo cấp cao nước này sẽ công bố Báo cáo công tác Chính phủ thường niên và kế hoạch ngân sách tại phiên khai mạc National People’s Congress (NPC) – cơ quan lập pháp được xem là “quốc hội cao su” của Trung Quốc – vào thứ Năm, cùng với đề cương Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 giai đoạn 2026–2030, bản thiết kế tổng thể đặt ra các ưu tiên chính sách công nghiệp.

Các báo cáo này sẽ nêu rõ trọng tâm của Bắc Kinh và cho thấy những ngành nào sẽ được ưu ái với nguồn vốn dồi dào và hỗ trợ chính sách.

Năm ngoái, các mô hình AI lần đầu tiên được đề cập, trong khi “trí tuệ hiện thân” – công nghệ vận hành robot hình người – cũng được nhấn mạnh.

AI sau “cú sốc”

Kỳ họp NPC diễn ra chỉ vài tuần trước cuộc gặp dự kiến giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 31/3 đến 2/4, nơi các biện pháp kiểm soát công nghệ và chuỗi cung ứng được dự báo sẽ là chủ đề nổi bật.

Sự kiện cũng đánh dấu một năm kể từ khi các nhà phát triển AI Trung Quốc gây chú ý toàn cầu với những bước nhảy vọt về năng lực, bất chấp các hạn chế chặt chẽ của Mỹ đối với việc tiếp cận chip tiên tiến và thiết bị sản xuất chip.

Startup DeepSeek – đơn vị từng gây chấn động khi ra mắt mô hình AI lan truyền mạnh mẽ năm ngoái, kéo theo làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ toàn cầu và làm thay đổi nhận định về năng lực cạnh tranh công nghệ của Trung Quốc so với Mỹ – được kỳ vọng sẽ trình làng thế hệ mô hình mới trong vài ngày tới.

“Cú sốc đã qua,” ông Alfredo Montufar-Helu, Giám đốc điều hành tại Ankura Consulting ở Bắc Kinh, nhận định. “Giờ đây, thị trường đang chờ xem Trung Quốc sẽ tiếp tục đưa ra điều gì.”

Thách thức đối với Bắc Kinh là làm thế nào chuyển các đột phá riêng lẻ thành lợi thế mang tính hệ thống, quy mô lớn trong các lĩnh vực sản xuất, logistics và năng lượng.

Bà Shujing He, chuyên gia phân tích cao cấp tại Plenum China, cho rằng các nhà hoạch định chính sách có thể thúc đẩy chiến lược “AI cộng sản xuất”, sử dụng các doanh nghiệp nhà nước lớn làm đơn vị tiên phong triển khai, từ đó kéo theo các startup và nhà cung cấp chuyên biệt tham gia ứng dụng thực tế.

Tuy nhiên, chiến lược này có thể tái định hình cấu trúc công nghiệp của Trung Quốc.

Ông Shin Nakamura, Chủ tịch Daiwa Steel Tube Industries (Nhật Bản), nhận định chiến lược AI của Trung Quốc có xu hướng ưu tiên các doanh nghiệp lớn, thâm dụng vốn – những đơn vị có khả năng hấp thụ chi phí triển khai – trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ đối mặt với hạn chế mang tính cấu trúc.

“Khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và SME tại Trung Quốc sẽ nới rộng, và quá trình tái cấu trúc sẽ tăng tốc,” ông nói.

Robot hình người và không gian

Bản kế hoạch 5 năm dự kiến cũng sẽ tiếp tục đẩy mạnh “trí tuệ hiện thân”.

Tháng trước, Trung Quốc đã phô diễn những tiến bộ trong lĩnh vực này khi đưa robot hình người sản xuất trong nước biểu diễn múa và võ thuật tại chương trình truyền hình được xem nhiều nhất nước – Gala mừng xuân của CCTV.

Những bước tiến lớn về công nghệ phần cứng đang củng cố niềm tin của Trung Quốc vào lĩnh vực robot.

“Cơ điện tử – đặc biệt là khả năng giữ thăng bằng, điều khiển động cơ và di chuyển linh hoạt – đã cải thiện đáng kể trong 12 tháng qua,” ông Mike Nielsen, lãnh đạo công ty thị giác máy tính RealSense, đơn vị hợp tác chặt chẽ với hãng robot Trung Quốc Unitree, cho biết. “Trung Quốc đang cho thấy động lực mạnh mẽ, với các nền tảng giai đoạn đầu hiện đạt độ linh hoạt và ổn định cao hơn nhiều.”

Tuy vậy, cơ quan quản lý Trung Quốc cũng cảnh báo về mức độ khác biệt thấp giữa hơn 150 nhà phát triển robot hình người trong nước. Các nhà phân tích cho rằng quá trình sáp nhập, tái cấu trúc có thể diễn ra nhanh hơn so với các lĩnh vực chiến lược trước đây như xe điện.

Không gian là một phép thử khác cho tham vọng chuyển hóa nghiên cứu thành sức mạnh công nghiệp. Công ty phóng tư nhân LandSpace cho biết sẽ tiếp tục thử nghiệm thu hồi tên lửa tái sử dụng Zhuque-3 trong năm nay, sau khi trở thành doanh nghiệp Trung Quốc đầu tiên thử nghiệm đầy đủ tên lửa quỹ đạo tái sử dụng hồi tháng 12.

Dù được kỳ vọng lớn, các ngành công nghiệp mới nổi của Trung Quốc có thể chưa tạo đủ đầu tư để duy trì tăng trưởng GDP 5% trong những năm tới, theo báo cáo tháng 1 của Rhodium Group (Mỹ). Điều này cho thấy Bắc Kinh có thể vẫn phải dựa vào xuất khẩu để hỗ trợ nền kinh tế.

Điều đó cũng đồng nghĩa Trung Quốc có thể ưu tiên các lĩnh vực có tác động thương mại tức thời hơn như lái xe tự động, theo bà He của Plenum.

Chuỗi cung ứng và đòn bẩy

Các nhà phân tích cho rằng kế hoạch 5 năm sẽ được theo dõi sát sao để xem Bắc Kinh bảo vệ nền tảng công nghiệp ra sao trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị.

Trong năm qua, Trung Quốc đã mở rộng việc sử dụng kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm và chip bán dẫn cấp thấp, gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và cho thấy đòn bẩy kinh tế của Bắc Kinh.

Theo ông Doug Friedman, CEO Viện sản xuất sinh học BioMADE (Mỹ), nhiều chuỗi cung ứng quan trọng khác của kinh tế toàn cầu cũng đang dễ tổn thương do phụ thuộc vào Trung Quốc.

“Những gì đang diễn ra với đất hiếm cũng đang xảy ra trong ngành hóa chất công nghiệp,” ông nói.

Khi Bắc Kinh vạch ra chiến lược công nghiệp 5 năm tiếp theo, theo ông Friedman, mức độ cạnh tranh ngày càng rõ ràng.

“Hiện tại, chúng tôi đang ngang ngửa,” ông nói, đề cập đến Mỹ và Trung Quốc. “Bên nào tăng tốc mạnh mẽ trong ba đến năm năm tới sẽ giành được lợi thế thực sự.”