Lãi suất huy động tăng tốc, ngân hàng đối mặt áp lực chi phí vốn

Nhiều ngân hàng ghi nhận chi phí trả lãi tiền gửi tăng nhanh hơn tốc độ huy động vốn trong quý I/2026. Cuộc đua lãi suất ngày càng nóng lên đang đẩy giá vốn tăng cao và tạo sức ép lên lợi nhuận ngành ngân hàng.

Big4 chi hàng chục nghìn tỷ đồng trả lãi tiền gửi

Dữ liệu tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng cho thấy một xu hướng đáng chú ý, chi phí trả lãi tiền gửi đang gia tăng mạnh trên toàn hệ thống. Không chỉ tăng về quy mô tuyệt đối, tại nhiều nhà băng, tốc độ tăng chi phí lãi còn vượt xa tốc độ tăng trưởng tiền gửi huy động.

Điều này phản ánh áp lực ngày càng lớn về chi phí vốn, khi các ngân hàng không chỉ cần thu hút thêm dòng tiền gửi mà còn phải chấp nhận trả mức lãi suất cao hơn để duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.

Dẫn đầu hệ thống về chi phí trả lãi tiền gửi tiếp tục là BIDV. Trong quý I/2026, ngân hàng này đã chi tới 21.955 tỷ đồng tiền lãi cho khách hàng gửi tiền, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi ngày, BIDV phải chi khoảng 244 tỷ đồng để trả lãi tiền gửi. Đứng sau là VietinBank với 19.204 tỷ đồng, tăng 33%, trong khi Vietcombank ghi nhận chi phí lãi đạt 13.640 tỷ đồng, tăng 31%.

Việc ba ngân hàng quốc doanh lớn nhất hệ thống nằm trong nhóm dẫn đầu về chi phí trả lãi không phải điều bất ngờ. Đây là các tổ chức tín dụng đang nắm giữ lượng tiền gửi lớn nhất thị trường. Riêng BIDV hiện duy trì vị thế quán quân về quy mô huy động với hơn 2,14 triệu tỷ đồng tiền gửi khách hàng tính đến cuối quý I/2026.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở quy mô tuyệt đối mà ở tốc độ gia tăng chi phí vốn. Tại BIDV, chi phí trả lãi tăng 20%, trong khi tiền gửi bình quân chỉ tăng khoảng 17%. Tại VietinBank, khoảng cách còn lớn hơn khi chi phí lãi tăng tới 33%, vượt xa mức tăng 18% của tiền gửi bình quân. Tương tự, Vietcombank ghi nhận chi phí lãi tăng 31%, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng huy động vốn ở mức 16%.

Khoảng chênh lệch giữa tăng trưởng chi phí lãi và tăng trưởng tiền gửi cho thấy các ngân hàng không chỉ huy động được nhiều vốn hơn mà còn phải trả giá đắt hơn cho nguồn vốn đó. Nói cách khác, "giá vốn đầu vào" của hệ thống ngân hàng đang có xu hướng tăng lên đáng kể.

Ở khối ngân hàng tư nhân, MB nổi lên là trường hợp đáng chú ý nhất. Trong ba tháng đầu năm, ngân hàng này đã chi hơn 10.000 tỷ đồng tiền lãi tiền gửi, tăng tới 82% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tiền gửi bình quân chỉ tăng khoảng 38%.

Diễn biến này cho thấy tốc độ gia tăng chi phí vốn đang vượt rất xa tốc độ mở rộng quy mô huy động. Để duy trì đà tăng trưởng nguồn vốn, MB nhiều khả năng đã phải áp dụng mức lãi suất cạnh tranh hơn đáng kể so với giai đoạn trước.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều ngân hàng tư nhân lớn khác. VPBank và HDBank cùng ghi nhận chi phí trả lãi tăng 56%, trong khi tiền gửi bình quân tăng lần lượt 29% và 38%. Đáng chú ý, Techcombank ghi nhận mức tăng chi phí lãi lên tới 53%, trong khi tiền gửi bình quân chỉ tăng 14%.

Đây là một trong những mức chênh lệch lớn nhất trong nhóm ngân hàng quy mô lớn, phản ánh áp lực huy động vốn ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng trở nên quyết liệt hơn, việc duy trì tốc độ tăng trưởng huy động đang đòi hỏi các nhà băng phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn trước.

Ở nhóm ngân hàng quy mô trung bình, nhiều tổ chức tín dụng cũng đang theo đuổi chiến lược mở rộng mạnh nguồn vốn huy động, kéo theo chi phí lãi tăng mạnh. Nam A Bank là ví dụ điển hình khi chi phí trả lãi tăng tới 77%, trong khi tiền gửi bình quân tăng tới 60% – mức tăng cao nhất toàn hệ thống. Điều này cho thấy ngân hàng đang đẩy mạnh tăng trưởng quy mô huy động, chấp nhận đánh đổi bằng việc gia tăng đáng kể chi phí vốn.

ABBank cũng ghi nhận chi phí lãi tăng 66%, cao hơn nhiều so với mức tăng 30% của tiền gửi bình quân. Tương tự, NCB ghi nhận chi phí lãi tăng 63%, trong khi quy mô tiền gửi tăng khoảng 31%.

Ở chiều ngược lại, một số ngân hàng vẫn duy trì được khả năng kiểm soát chi phí vốn tương đối tốt hơn mặt bằng chung. Bac A Bank ghi nhận chi phí lãi tăng 16% trong khi tiền gửi tăng 8%. Saigonbank cũng chỉ tăng chi phí lãi 15%, tương ứng với mức tăng 6% của huy động vốn.

Dù vẫn xuất hiện những trường hợp kiểm soát được giá vốn, bức tranh tổng thể của ngành ngân hàng trong quý I/2026 cho thấy áp lực chi phí huy động đang gia tăng rõ rệt. Khi cuộc đua thu hút dòng tiền gửi tiếp tục nóng lên và mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cạnh tranh, chi phí vốn nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố ảnh hưởng đáng kể tới biên lợi nhuận và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng trong những quý tiếp theo.

Nhiều ngân hàng ghi nhận chi phí trả lãi tiền gửi tăng nhanh hơn tốc độ huy động vốn trong quý I/2026.

Cuộc đua lãi suất tạo sức ép lên biên lợi nhuận ngân hàng

Chi phí trả lãi tiền gửi tăng mạnh không chỉ phản ánh cuộc cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt mà còn tác động trực tiếp đến khả năng sinh lời của các ngân hàng. Đây là khoản chi lớn nhất trong hoạt động kinh doanh ngân hàng và có ảnh hưởng trực tiếp đến biên lãi thuần (NIM), chỉ số phản ánh hiệu quả cốt lõi của hoạt động tín dụng.

Khi chi phí vốn tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng hoặc tăng thu nhập từ cho vay, lợi nhuận ngân hàng sẽ chịu áp lực thu hẹp. Đây cũng là lý do nhiều nhà băng vẫn duy trì được tăng trưởng tín dụng tích cực trong thời gian qua nhưng NIM lại có xu hướng giảm, kéo theo hiệu quả sinh lời suy giảm.

Áp lực này ngày càng rõ nét khi mặt bằng lãi suất huy động liên tục đi lên từ cuối năm 2025 đến nay. Nhu cầu vốn cho tăng trưởng tín dụng, yêu cầu đảm bảo thanh khoản và cạnh tranh giữ chân dòng tiền gửi đã buộc nhiều ngân hàng phải nâng lãi suất ở các kỳ hạn trung và dài hạn.

Nếu giai đoạn trước lãi suất tiền gửi phổ biến chỉ dao động quanh mức 4,5% đến 5,5%/năm thì từ cuối năm 2025, nhiều ngân hàng đã niêm yết mức 6% đến 7%/năm ở các kỳ hạn dài. Bước sang quý I/2026, mức lãi suất 7% đến 8%/năm xuất hiện ngày càng phổ biến, thậm chí một số chương trình huy động dành cho khách hàng gửi số tiền lớn còn áp dụng mức 8,5% đến 9%/năm.

Không chỉ chịu áp lực trên thị trường huy động từ dân cư và doanh nghiệp, các ngân hàng còn phải đối mặt với chi phí vốn gia tăng trên thị trường liên ngân hàng. Lãi suất VND liên ngân hàng, đặc biệt ở kỳ hạn qua đêm, nhiều thời điểm tăng vọt lên gần 20%/năm và thường xuyên duy trì quanh mức 5%/năm, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Điều này đồng nghĩa nhiều ngân hàng đang chịu áp lực từ cả hai phía. Một mặt phải tăng lãi suất để thu hút và giữ chân người gửi tiền, mặt khác phải chấp nhận chi phí vay vốn cao hơn khi cần bổ sung thanh khoản ngắn hạn. Áp lực kép này khiến việc kiểm soát giá vốn ngày càng trở nên khó khăn.

Trong bối cảnh đó, các ngân hàng sở hữu tỷ lệ CASA cao, thương hiệu mạnh và nguồn vốn giá rẻ ổn định sẽ có lợi thế đáng kể trong việc bảo vệ biên lợi nhuận. Ngược lại, những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn hoặc phải đẩy mạnh huy động để phục vụ tăng trưởng tín dụng sẽ chịu sức ép lớn hơn từ chi phí vốn gia tăng.

Theo báo cáo mới công bố của VIS Rating, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao cùng áp lực thanh khoản đang ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tài sản và khả năng sinh lời của nhiều ngân hàng. Nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ là đối tượng chịu tác động rõ rệt nhất khi nợ quá hạn ở phân khúc khách hàng cá nhân có xu hướng tăng lên, trong khi biên lãi ròng bị thu hẹp và chi phí dự phòng rủi ro tín dụng gia tăng.

Ngoài ra, cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt cũng khiến nhiều ngân hàng phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng. Điều này khiến chi phí vốn khó giảm trong ngắn hạn, đồng thời làm thu hẹp dư địa giảm lãi suất cho vay trong thời gian tới.

Trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng được kỳ vọng duy trì ở mức cao, bài toán cân bằng giữa mở rộng cho vay, kiểm soát chi phí vốn và bảo vệ lợi nhuận sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với ngành ngân hàng trong phần còn lại của năm 2026.