Nhiệm vụ công nghệ chiến lược: Không giải ngân bằng mọi giá

Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị không triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược chưa đủ điều kiện, không đặt mục tiêu giải ngân bằng mọi giá; kinh phí phải gắn với mốc đánh giá, kết quả đầu ra, nhiệm vụ không đạt yêu cầu phải dừng và điều chuyển nguồn lực.

Phiên họp chuyên đề về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội và đánh giá kết quả công tác quí III/2026 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Chiều 29/9, tại phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết Bộ đã ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược.

Theo Thứ trưởng, điểm xuyên suốt của cơ chế mới là cụ thể hóa chủ trương bằng những cơ chế tài chính có thể triển khai ngay trong thực tiễn. Theo đó, thù lao được thực hiện theo vị trí công việc; chuyên gia được thuê theo cơ chế thị trường; kinh phí được quản lý theo gói công việc và các mốc đánh giá; thực hiện khoán chi theo kết quả, tăng quyền tự chủ và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Cơ chế cũng cho phép bố trí kinh phí dự phòng, triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập và có cơ chế xử lý tài chính đối với những rủi ro được chấp nhận trong quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại phiên họp - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

22 nhiệm vụ công nghệ chiến lược của các bộ, cơ quan đủ điều kiện triển khai

Về điều kiện triển khai, Bộ KH&CN đang hình thành các nền tảng về nhân lực và hạ tầng nghiên cứu. Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc nhằm hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh cho công nghệ chiến lược đã được triển khai. Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo Việt Nam toàn cầu ra mắt tháng 8/2026 cũng sẽ được mở rộng sang các lĩnh vực bán dẫn, lượng tử và vật liệu.

Về hạ tầng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1483 phê duyệt Đề án phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phục vụ công nghệ chiến lược, đặt mục tiêu đến năm 2030 có 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 4 trung tâm nghiên cứu thử nghiệm quốc gia dùng chung.

Về nguồn lực, theo Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được sửa đổi, tối thiểu 15% chi sự nghiệp khoa học và công nghệ được bố trí cho công nghệ chiến lược.

Theo kết quả thẩm định nhiệm vụ tính đến ngày 27/9/2026, các bộ, cơ quan đã đề xuất 38 nhiệm vụ với tổng kinh phí 13.750 tỷ đồng, trong đó nguồn ngoài ngân sách nhà nước là 8.860 tỷ đồng, chiếm 64,4%.

Đến nay, Bộ KH&CN đã thẩm định 30 nhiệm vụ, trong đó 22 nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai, 14 nhiệm vụ đã được phê duyệt, 8 nhiệm vụ không đủ điều kiện và 8 nhiệm vụ chưa thẩm định.

22 nhiệm vụ đủ điều kiện tập trung vào các nhóm lĩnh vực như vũ trụ - điện tử, công nghệ đường sắt tốc độ cao, năng lượng, tế - nông nghiệp.

Qua thẩm định 30 hồ sơ, Bộ KH&CN nhận thấy còn 4 nhóm vấn đề cần xử lý.

Thứ nhất, một số đề xuất kinh phí chưa tách bạch giữa kinh phí đầu tư và kinh phí nghiên cứu, phát triển.

Thứ hai, còn có sự trùng lặp giữa các nhiệm vụ về vaccine, trí tuệ nhân tạo, bản sao số và dữ liệu dùng chung.

Thứ ba, một số đề xuất chưa xác định được đơn vị tiếp nhận, ứng dụng sản phẩm, cho thấy vai trò tham gia của doanh nghiệp còn hạn chế.

Thứ tư, một số nhiệm vụ chưa có mốc đánh giá và tiêu chí rõ ràng để quyết định tiếp tục hay dừng trong quá trình triển khai.

Đối với các nhiệm vụ do địa phương đề xuất, tính đến ngày 14/9/2026, có 30/34 địa phương đề xuất 113 nhiệm vụ. Bộ KH&CN phân thành 3 nhóm: 3 nhiệm vụ có thể báo cáo Thủ tướng Chính phủ để triển khai; 46 nhiệm vụ cần rà soát, hoàn thiện hồ sơ để phối hợp với các bộ, ngành; 64 nhiệm vụ địa phương có thể tự thực hiện.

Một số địa phương đã bước đầu gắn nhiệm vụ công nghệ chiến lược với lợi thế riêng, như Quảng Trị với chuỗi công nghệ từ thạch anh đến vật liệu silicon; Ninh Bình với bản sao số di sản quốc gia; Bắc Ninh với đóng gói, kiểm thử vi mạch.

Tuy nhiên, nhiều hồ sơ mới dừng ở việc đề xuất ứng dụng các công nghệ chung như AI, UAV, bản sao số mà chưa xác định rõ công nghệ nào cần làm chủ, cũng như chưa làm rõ đơn vị tiếp nhận sản phẩm.

Từ thực tế này, Bộ KH&CN đề xuất phân loại nhiệm vụ địa phương thành 3 tầng. Tầng thứ nhất là các bài toán quốc gia, liên vùng, có công nghệ lõi khó, cần tập hợp thành nhiệm vụ báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Tầng thứ hai là công nghệ chung nhưng được kiểm chứng tại nhiều địa phương, do các bộ, ngành điều phối. Tầng thứ ba là ứng dụng công nghệ đã hoàn thiện, do địa phương chủ động quyết định và triển khai.

Trước khi phê duyệt, cần làm rõ công nghệ hoặc sản phẩm tương tự đã có hay chưa, có thể mua, thuê, nhận chuyển giao hoặc dùng chung hay không.

Các đại biểu tham dự phiên họp - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Làm rõ bài toán, sản phẩm và nơi tiếp nhận, tránh trùng lặp

Để tiếp tục triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược, Bộ KH&CN đề nghị các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ trực tiếp xác định bài toán và yêu cầu đối với sản phẩm công nghệ chiến lược, không khoán trắng cho các đơn vị khoa học.

Bộ cũng đề nghị không triển khai những nhiệm vụ chưa đủ điều kiện, không đặt mục tiêu giải ngân bằng mọi giá; bố trí đủ 15% chi sự nghiệp khoa học và công nghệ cho công nghệ chiến lược, đồng thời điều chuyển kinh phí từ các nhiệm vụ không đạt mốc sang những nhiệm vụ có khả năng triển khai.

Cùng với đó, cần đẩy nhanh xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, thu hút chuyên gia theo cơ chế của Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN; theo dõi từng nhiệm vụ dựa trên các chỉ số về mức độ sẵn sàng công nghệ (TRL), sở hữu trí tuệ, tỷ lệ nội địa hóa, vốn ngoài ngân sách và doanh thu.

Bộ KH&CN cũng đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các nhiệm vụ công nghệ và tài sản đã đầu tư nhằm tránh trùng lặp, đồng thời tập hợp những bài toán tương đồng giữa các địa phương để nghiên cứu, triển khai theo hướng liên vùng.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, chương trình công nghệ chiến lược cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể, gồm số công nghệ lõi làm chủ, số sản phẩm được tiêu thụ trên thị trường, số doanh nghiệp công nghệ được hình thành, số công nghệ nhập khẩu được thay thế và số bài toán lớn của đất nước được giải quyết.

Mỗi nhiệm vụ phải tạo ra sản phẩm công nghệ được làm chủ hoặc tạo ra tác động có thể đo lường được; kinh phí được cấp theo các mốc và nhiệm vụ không đạt mốc phải dừng, điều chuyển. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của nhiệm vụ.

Trong thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tiếp thu chỉ đạo của Ban Chỉ đạo, tiếp tục làm rõ các nội dung liên quan đến nhiệm vụ khoa học, công nghệ của các địa phương, đánh giá tính trùng lặp và tập hợp các nhiệm vụ có khả năng tạo ra sản phẩm mang tính liên vùng.