Thực hiện chuyển đổi giao thông xanh không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu

Giao thông xanh là một hệ sinh thái hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm: chính sách - công nghệ - quy hoạch. Nếu thiếu một trong ba trụ cột này, quá trình chuyển đổi sẽ khó có thể triển khai hiệu quả và bền vững.

Trước những diễn biến của giá xăng dầu thời gian qua, người dân đã tự có ý thức chuyển đổi sang các phương tiện công cộng và sử dụng năng lượng xanh như xe bus điện, xe điện, hay phương tiện công cộng như metro, taxi điện.

Rõ ràng lợi ích khi người dân chuyển đổi giao thông xanh là rất lớn về nhiên liệu cũng như môi trường. Tuy nhiên, bài toán đồng bộ về hạ tầng cũng như chuyển đổi sang xe điện hoặc phương tiện công cộng xanh vẫn còn nhiều thách thức.

PGS.TS Mai Tuấn Anh, Hội Nước và Môi trường TP.HCM, nhận định khi người dân chủ động chuyển đổi sang xe điện hoặc phương tiện công cộng, họ không chỉ là người thực thi chính sách mà là động cơ thúc đẩy lộ trình kiểm soát khí thải.

Và theo ông, khi một cộng đồng sử dụng xe xanh sẽ hình thành thói quen và văn hóa giao thông mới, giúp việc triển khai các vùng phát thải thấp (low emission zones) trong tương lai trở nên khả thi và ít gặp phản kháng hơn.

Còn theo TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP HCM, giao thông xanh là một hệ sinh thái hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm: chính sách - công nghệ - quy hoạch. Nếu thiếu một trong ba trụ cột này, quá trình chuyển đổi sẽ khó có thể triển khai hiệu quả và bền vững.

“Kế hoạch thực hiện chương trình giao thông xanh không thể dừng ở khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động rõ ràng, có kiểm soát, có lộ trình và có cơ chế giám sát thực thi” ông Thuận nhấn mạnh.

Ông Thuận lấy dẫn chứng hiện nay ở TP HCM đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp cho lộ trình chuyển đổi xanh. Trong đó, nổi bật là vấn đề về hạ tầng. Hiện TP HCM đang phủ sóng hệ thống xe buýt điện, năng lượng xanh, hệ thống xe đạp đô thị và đầu tư thêm nhiều tuyến metro. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng phục vụ cho giao thông xanh cũng đang được mở rộng. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh cho giao thông công cộng và xe cá nhân cũng đang được xây dựng một cách quyết liệt. Đây chính là những điểm nổi bật mà TP HCM đã và đang triển khai.

Song, để việc chuyển đổi xanh đạt được kỳ vọng, ông Thuận cho rằng, cần đồng bộ: chính sách - quy hoạch - công nghệ. Bởi, một khi chúng ta thực hiện cùng lúc, cùng lộ trình triển khai, kiểm soát đồng bộ, lựa chọn của người dân sẽ thuận theo tự nhiên, theo hướng mang lại lợi ích lâu dài, ưu tiên sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng sống.

Cùng chung quan điểm đó, PGS.TS Mai Tuấn Anh cho rằng, để chuyển đổi xanh tại TP HCM hiệu quả hơn, theo ông, cần quy hoạch mạng lưới trạm sạc phủ rộng như cách các cây xăng đang tồn tại. Có thể tận dụng các bãi giữ xe công cộng, gầm cầu vượt hoặc các tòa nhà chung cư để lắp đặt điểm sạc.

Tại Hà Nội, ông Nguyễn Quang Huy - Phó trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, hiện nay Sở Xây dựng đang quản lý 14.375 xe taxi được cấp phù hiệu, trong đó có đến 8.692 xe đã chuyển đổi phương tiện sang xe điện, chiếm khoảng 60%. Có khoảng 13.600 xe đang chờ thay thế và tổng số phương tiện cần phải chuyển đổi đến năm 2030 là 27.975 xe. 

Hiện Sở Xây dựng đang tham mưu với HĐND thành phố xây dựng nghị quyết về chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng năng lượng hóa thạch chuyển sang năng lượng sạch. Trong dự thảo nghị quyết cũng có rất nhiều giải pháp hỗ trợ cho các đơn vị kinh doanh, gồm giải pháp về hỗ trợ lãi vay, lãi suất, hỗ trợ các đơn vị kinh doanh trạm sạc. Thứ hai, ưu đãi giá trông giữ phương tiện đối với xe điện. Thứ ba, phát triển đồng bộ các trạm sạc theo quy hoạch của Thủ đô và giao thông nói chung.

Trong bối cảnh Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã cam kết mục tiêu tăng trưởng xanh, hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, năng lượng và giao thông vận tải được xem là hai lĩnh vực then chốt có mối liên hệ chặt chẽ.

Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh thì cho rằng, quá trình chuyển đổi này không chỉ liên quan đến công nghệ hay nguồn lực, mà còn phụ thuộc vào việc lựa chọn lộ trình phù hợp, nhất là khi điều kiện nguồn lực của Việt Nam còn hạn chế.

Ở góc độ thị trường, khi giá xăng dầu biến động mạnh đã lộ rõ điểm yếu của việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch thì đây cũng là thời điểm thuận lợi để các doanh nghiệp sản xuất xe điện, xe đạp điện, ô tô điện tung ra các chương trình ưu đãi, khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện.

Còn PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, cần thúc đẩy đồng bộ nhiều giải pháp như phát triển giao thông công cộng, khuyến khích đi bộ, đi xe đạp, giảm phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đây là một hệ sinh thái tổng thể chứ không chỉ là câu chuyện của riêng xe điện.

"Đây là thời điểm chín muồi để Việt Nam triển khai một chiến lược chuyển đổi giao thông xanh mang tính tổng thể và quyết liệt hơn. Có thể xây dựng một chương trình hành động cụ thể, ví dụ trong 6 tháng hoặc 1 năm phải đạt được tỷ lệ chuyển đổi nhất định, đồng thời kiểm kê và kiểm soát lượng phát thải từ giao thông", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh. 

Với sự đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến thị trường, quá trình chuyển đổi giao thông xanh tại Việt Nam đang từng bước được hiện thực hóa, góp phần quan trọng vào mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong dài hạn.