Cơn sốt AI khiến Mỹ khó kiểm soát lạm phát

Theo các nhà phân tích, nền kinh tế Mỹ có thể đang gặp một vấn đề ít ai ngờ tới. Đó là tăng trưởng quá mạnh do làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI, khiến lạm phát khó hạ nhiệt...

Ảnh minh họa - Ảnh: The Economist/Getty Images

Chi phí sinh hoạt tăng và thị trường trái phiếu bán tháo không phải dấu hiệu cho thấy kinh tế Mỹ đang hụt hơi. Giá cả và lãi suất đang chịu sức ép từ 3 phía: cú sốc năng lượng do các cuộc chiến Mỹ - Iran và Nga - Ukraine, căng thẳng thương mại leo thang và làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI).

Giá xăng, dầu diesel tăng vọt tại Mỹ và căng thẳng thương mại Mỹ - Canada đang thu hút nhiều chú ý. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cũng lo ngại về một nguồn gây sức ép lạm phát khác là quy mô đầu tư khổng lồ của các tập đoàn công nghệ vào các trung tâm dữ liệu AI.

Theo kênh CNN, trong vài năm tới, số tiền đầu tư vào hạ tầng AI có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD và làm thay đổi sâu sắc nền kinh tế Mỹ. Trước mắt, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu làm tăng mạnh nhu cầu về điện, vật liệu và lao động. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp đã ở mức thấp và người tiêu dùng tiếp tục chi tiêu mạnh. Nếu nguồn cung không đáp ứng kịp, giá cả có thể tiếp tục tăng.

ĐẦU TƯ VÀO AI LỚN ĐẾN MỨC NÀO?

Theo ngân hàng JPMorgan, các doanh nghiệp dự kiến đầu tư khoảng 1 nghìn tỷ USD trong năm nay cho hạ tầng AI, gồm trung tâm dữ liệu, con chip và máy chủ. Số tiền này lớn hơn mức chi hàng năm của chính phủ Mỹ cho quân đội, dù việc xây dựng hạ tầng AI mới ở giai đoạn đầu.

Nhà kinh tế Stijn Van Nieuwerburgh của Đại học Columbia ước tính từ nay tới năm 2032, các doanh nghiệp có thể đầu tư  tổng cộng 10,3 nghìn tỷ USD để xây dựng hạ tầng AI. Con số này cao gấp hơn 8 lần quy mô đạo luật đầu tư hạ tầng trị giá 1,2 nghìn tỷ USD mà cựu Tổng thống Joe Biden ký vào năm 2021.

Còn theo ngân hàng Goldman Sachs, đầu tư cho hạ tầng AI có thể tương đương 1,9% tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Mỹ trong năm nay. Ông Van Nieuwerburgh dự báo tỷ lệ này sẽ vượt 3,6% GDP mỗi năm, tính bình quân đến năm 2032. Con số đó tương đương quy mô sản lượng của những ngành lớn như vận tải, nhà hàng và khách sạn.

Xét theo tỷ trọng trong nền kinh tế, ông Van Nieuwerburgh cho rằng làn sóng đầu tư vào AI có thể vượt cả những thời kỳ Mỹ xây dựng kênh đào, đường sắt, lưới điện, đường cao tốc và mạng viễn thông.

“Làn sóng này sẽ dẫn đến sự chuyển đổi về cơ cấu, đưa AI trở thành một phần trung tâm trong hoạt động của kinh tế Mỹ”, ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của công ty kiểm toán và tư vấn RSM US, nhận định với CNN.

Đầu tư vào AI không phải lúc nào cũng gây lạm phát. Nếu công nghệ này đáp ứng được nhu cầu của khách hàng và giúp doanh nghiệp tăng năng suất, lợi ích thu được có thể bù đắp chi phí đầu tư. Tuy nhiên, những lợi ích đó chưa đến ngay. Nhưng trước mắt, việc xây dựng trung tâm dữ liệu đang làm nhu cầu về điện, vật liệu và lao động tăng mạnh, đẩy giá các nguồn lực này lên cao.

“Nhu cầu tăng đột biến đang gây ra lạm phát”, ông Daniel Yue, giảng viên tại Đại học Công nghệ Georgia, nhận định với CNN.

VÌ SAO CƠN SỐT AI ĐẨY GIÁ CẢ TĂNG?

Các dự án trung tâm dữ liệu cần lượng lớn chip nhớ, thiết bị lưu trữ, vật liệu xây dựng, điện và lao động, từ công nhân xây dựng đến thợ điện, thợ sửa ống nước. Nhu cầu tăng nhanh đã đẩy giá một số hàng hóa và dịch vụ lên cao.

Trong khi đó, nguồn cung khó theo kịp vì những hạn chế trong sản xuất, quy định quản lý, thủ tục cấp phép và chính sách siết nhập cư. Các ngành khác cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng khi phải cạnh tranh lao động và mua vật liệu xây dựng với giá cao hơn.

Ông Austan Goolsbee, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang chi nhánh Chicago, cũng lo ngại về tác động này. Phát biểu tại London hôm 21/9, ông cho biết đang theo dõi liệu việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI có khiến các ngành khác thiếu lao động, vật liệu, qua đó đẩy nhu cầu của toàn nền kinh tế lên quá cao hay không.

“Nếu nhu cầu đang tăng quá nóng, Fed sẽ không phải đắn đo về cách ứng phó”, ông Goolsbee nói. Theo ông, Fed có thể phải tiếp tục nâng lãi suất để kéo lạm phát xuống.

Sức ép từ AI xuất hiện khi kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng mạnh. Theo S&P Global, chỉ số nhà quản trị mua hàng của ngành sản xuất nước này trong tháng 8 lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2021,. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,1%, còn doanh số bán lẻ tháng 8 tăng 1,2%.

Cơn sốt AI cũng góp phần đẩy thị trường chứng khoán đi lên. 8 cổ phiếu có vốn hóa lớn nhất trong chỉ số S&P 500 đều gắn với AI và chiếm tổng cộng 38,8% giá trị vốn hóa thị trường. Giá cổ phiếu tăng giúp những người có thu nhập cao tiếp tục chi tiêu, trong khi nhiều hộ thu nhập thấp phải chật vật với chi phí sinh hoạt. Theo Ngân hàng Dự trữ Liên bang chi nhánh New York, nhóm 40% người có thu nhập cao nhất đóng góp 70% tổng chi tiêu tiêu dùng của nền kinh tế Mỹ.

Người tiêu dùng vẫn chi tiêu mạnh, nên doanh nghiệp có thể chuyển phần chi phí dầu diesel, vận tải biển và thuế quan tăng thêm sang giá bán. Cùng với sức ép từ đầu tư vào AI, điều này khiến lạm phát khó hạ nhiệt ngay cả khi chiến tranh Mỹ - Iran kết thúc và thuế quan được dỡ bỏ. Lạm phát Mỹ đã cao hơn mục tiêu 2% của Fed trong hơn 5 năm qua.

“Bất cứ hoạt động nào liên quan đến AI cũng đang bùng nổ, từ đầu tư công nghệ, xây dựng trung tâm dữ liệu đến sản xuất linh kiện cho các trung tâm này", bà Heather Long, nhà kinh tế trưởng của tổ chức tín dụng Navy Federal Credit Union, nhận xét.

Theo bà Long, phần lớn người dân và doanh nghiệp thông thường phải chịu chi phí tăng, trong khi không được hưởng bao nhiêu lợi ích tài chính. Chi phí vay tăng càng khiến họ có cảm giác rằng ai đó đang giàu lên nhờ cơn sốt này, nhưng người đó không phải mình.

Lợi suất trái phiếu tăng và Fed nâng lãi suất khiến doanh nghiệp phải vay vốn với chi phí cao hơn. Thông thường, điều này sẽ làm đầu tư chậm lại và giúp giảm sức ép lạm phát. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có thể vẫn tiếp tục rót tiền vào AI bất chấp chi phí vay tăng.

“Chi phí vay tăng có thể khiến một số doanh nghiệp xem xét lại hoặc hủy các kế hoạch đầu tư. Tuy nhiên, đầu tư vào AI ít bị ảnh hưởng bởi lãi suất, nên sẽ khó mà chậm lại trong thời gian ngắn”, ông Oren Klachkin, nhà kinh tế tại tập đoàn bảo hiểm và dịch vụ tài chính Nationwide, nhận định.