Người trẻ cần gì ở báo chí thời AI?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người tìm kiếm, tiếp nhận và chia sẻ thông tin. Trong khi AI và mạng xã hội giúp việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh chóng hơn bao giờ hết, chúng cũng đặt ra nhiều thách thức về độ tin cậy của thông tin, kỹ năng kiểm chứng và vai trò của báo chí chính thống. Trước những thay đổi đó, báo chí cần làm gì để tiếp tục đồng hành cùng công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong môi trường truyền thông số ngày càng phức tạp?

Là cộng đồng quy tụ nhiều học sinh, sinh viên và người trẻ đam mê Tin học trên cả nước, Câu lạc bộ Olympic Tin học Sinh viên Việt Nam (VNOI) là một trong những môi trường kết nối, học tập và lan tỏa tri thức công nghệ sôi nổi hiện nay. Từ góc nhìn của một cộng đồng trẻ thường xuyên tiếp cận với AI và các nền tảng số, những thay đổi trong cách tìm kiếm, tiếp nhận thông tin đang được cảm nhận rất rõ.

Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Tạp chí Tin học và Đời sống đã trao đổi với anh Vương Hoàng Long, Chủ tịch VNOI, để lắng nghe những chia sẻ về báo chí trong kỷ nguyên AI, kỹ năng cần thiết của người trẻ trước làn sóng thông tin số và kỳ vọng đối với báo chí công nghệ Việt Nam trong tương lai.

VNOI hiện là một trong những cộng đồng học tập và phát triển tài năng Tin học sôi nổi, quy tụ nhiều học sinh, sinh viên yêu thích thuật toán, lập trình thi đấu và khoa học máy tính.

PV: Là người trẻ hoạt động trong lĩnh vực CNTT, anh nhìn nhận thế nào về sự thay đổi của việc tiếp nhận thông tin trong thời đại AI và mạng xã hội?

Anh Vương Hoàng Long: Từ góc nhìn của VNOI, cách con người tiếp nhận và tìm kiếm thông tin đã thay đổi rất mạnh trong thời đại AI và mạng xã hội. Nếu trước đây người dùng chủ yếu tiếp cận thông tin qua báo chí, truyền hình hay các công cụ tìm kiếm truyền thống, thì hiện nay phần lớn nội dung đại chúng đang được tiêu thụ trực tiếp trên các nền tảng mạng xã hội. Chỉ trong vài phút, một thông tin có thể lan truyền tới hàng triệu người thông qua video ngắn, bài đăng hay các nội dung được đề xuất bởi thuật toán.

Bên cạnh đó, các hoạt động nghiên cứu, học tập và tìm hiểu thông tin cũng đang dần phụ thuộc nhiều hơn vào các công cụ AI. Người trẻ hiện nay có xu hướng sử dụng AI để tóm tắt tài liệu, tra cứu kiến thức, hỗ trợ học tập hay thậm chí thay thế một phần quá trình tìm kiếm thông tin truyền thống, đặc biệt là ở các lĩnh vực về công nghệ. Điều này giúp việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh và thuận tiện hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn về khả năng kiểm chứng và đánh giá độ chính xác của thông tin.

PV: Theo anh, báo chí chính thống cần thay đổi điều gì để vẫn giữ được sức hút với thế hệ trẻ hiện nay?

Anh Vương Hoàng Long: VNOI cho rằng báo chí chính thống muốn tiếp tục giữ được sức hút với thế hệ trẻ cần thay đổi mạnh mẽ về cách tiếp cận, hình thức truyền tải và tốc độ thích ứng với môi trường số.

Trong nhiều thập kỷ qua, cách con người tiếp nhận thông tin đã thay đổi rất nhanh. Nếu trước đây công chúng chủ yếu cập nhật tin tức qua báo giấy hoặc truyền hình với tần suất cố định theo ngày hay theo khung giờ phát sóng, thì hiện nay thông tin có thể xuất hiện trên internet và mạng xã hội gần như ngay lập tức. Chỉ trong vài phút, một sự kiện đã có thể lan truyền rộng rãi trên nhiều nền tảng khác nhau. Điều đó tạo ra áp lực lớn đối với các báo chí chính thống trong việc đổi mới phương thức hoạt động và nâng cao tốc độ xử lý thông tin.

Thế hệ trẻ hiện nay chủ yếu tiếp cận thông tin qua mạng xã hội, video ngắn, podcast và các nền tảng nội dung số. Vì vậy, báo chí chính thống không thể chỉ giữ cách làm truyền thống mà cần chủ động số hóa, đầu tư vào công nghệ, đổi mới hình thức thể hiện và xây dựng nội dung phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Việc truyền tải thông tin cần ngắn gọn hơn, trực quan hơn nhưng vẫn phải giữ được chiều sâu và giá trị cốt lõi của báo chí.

Lợi thế lớn nhất của báo chí chính thống vẫn nằm ở tính chính xác, tính kiểm chứng và trách nhiệm đối với thông tin công bố. Trong bối cảnh tin giả, thông tin giật gân và nội dung tạo ra bằng AI xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội, người trẻ ngày càng có nhu cầu tìm đến những nguồn tin đáng tin cậy để kiểm chứng và hiểu đúng vấn đề. Đây chính là giá trị mà báo chí chính thống cần tiếp tục bảo vệ và phát huy, bên cạnh việc phải thích nghi linh hoạt với xu hướng truyền thông mới và nhu cầu ngày càng thay đổi của thế hệ trẻ.

VNOI CUP là cuộc thi lập trình thi đấu thường niên do VNOI tổ chức dưới sự bảo trợ của Hội Tin học Việt Nam, thu hút nhiều học sinh, sinh viên và tài năng lập trình trẻ trên cả nước tham gia tranh tài.

PV: Trong bối cảnh AI có thể tạo ra lượng thông tin khổng lồ, đâu là kỹ năng quan trọng nhất mà người trẻ cần có để phân biệt thông tin đúng sai?

Anh Vương Hoàng Long: Trong bối cảnh AI có thể tạo ra và lan truyền một lượng thông tin khổng lồ chỉ trong thời gian rất ngắn, kỹ năng quan trọng nhất mà người trẻ cần có, theo VNOI, là tư duy phản biện và khả năng kiểm chứng thông tin.

Ngày nay, AI có thể hỗ trợ tạo văn bản, hình ảnh, video hay thậm chí mô phỏng giọng nói với độ chân thực rất cao. Điều này mang lại nhiều cơ hội cho giáo dục, truyền thông và sáng tạo nội dung, nhưng đồng thời cũng khiến môi trường mạng xã hội trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Người dùng internet đang phải tiếp xúc mỗi ngày với một lượng lớn thông tin chưa được xác thực, các nội dung giật gân hoặc những sản phẩm do AI tạo ra nhằm mục đích gây hiểu lầm, chia rẽ, định hướng dư luận nhằm phục vụ các mục đích xấu và để lại những hiệu ứng tiêu cực.

Vì vậy, người trẻ cần hình thành thói quen đặt câu hỏi trước mỗi thông tin mình tiếp nhận: Nguồn tin đến từ đâu? Nội dung có được xác thực hay không? Liệu các nguồn uy tín khác có đưa tin tương tự hay không?

Theo VNOI, AI không phải là điều đáng lo ngại nhất. Điều quan trọng hơn là mỗi người cần giữ sự tỉnh táo, chủ động cập nhật kiến thức công nghệ, hiểu cách các nền tảng số và thuật toán vận hành, đồng thời ưu tiên tiếp cận các nguồn tin chính thống, đáng tin cậy để tránh bị cuốn theo những thông tin sai lệch trong môi trường số hiện nay.

PV: Anh kỳ vọng điều gì ở báo chí công nghệ Việt Nam trong tương lai?

Anh Vương Hoàng Long: Với VNOI, báo chí công nghệ Việt Nam trong tương lai không chỉ đóng vai trò đưa tin về các xu hướng công nghệ mới mà còn cần trở thành cầu nối giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về giá trị của khoa học, công nghệ và đặc biệt là lĩnh vực Tin học tại Việt Nam. Chúng tôi kỳ vọng truyền thông công nghệ sẽ dành nhiều sự quan tâm hơn cho các hoạt động học thuật, nghiên cứu, lập trình thi đấu, giáo dục STEM hay những cộng đồng trẻ đang âm thầm đóng góp cho sự phát triển của nền công nghệ nước nhà.

Trong thời gian qua, nhiều cộng đồng công nghệ và Tin học tại Việt Nam đã chủ động xây dựng các nền tảng truyền thông riêng nhằm lan tỏa kiến thức, tổ chức các cuộc thi học thuật, chia sẻ tài liệu và kết nối những người trẻ có chung đam mê công nghệ. Những hoạt động này cho thấy giới trẻ Việt Nam có tiềm năng rất lớn trong lĩnh vực Tin học nếu được định hướng và hỗ trợ đúng cách. Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng báo chí công nghệ trong tương lai sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng, lan tỏa nhiều hơn những giá trị tích cực, các câu chuyện chuyên môn chất lượng và góp phần xây dựng một môi trường công nghệ lành mạnh, bền vững tại Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn anh!