Tranh cãi nảy lửa: Thung lũng Silicon chia rẽ sâu sắc về lệnh "cấm cửa" AI Trung Quốc

Cuộc tranh luận giữa phần mềm mở và đóng đã lan truyền khắp Thung lũng Silicon kể từ những ngày đầu của ngành công nghiệp công nghệ.

Người tham dự tụ họp tại sự kiện Code W/ Claude của Anthropic ở San Francisco, ngày 7 tháng 5 năm 2026. (Jason Henry/The New York Times).

Trong nhiều năm qua, một sự rạn nứt về mặt triết lý xoay quanh cách thức tạo ra phần mềm trí tuệ nhân tạo đã chia rẽ các chuyên gia công nghệ tại Thung lũng Silicon.

Tuần này, cuộc tranh cãi đó đã lên tới đỉnh điểm.

Một bên là các công ty AI hàng đầu như Anthropic và OpenAI, những người khẳng định rằng các mô hình AI quá nguy hiểm để được phát triển theo hướng mở và phải được kiểm soát chặt chẽ - bởi chính những doanh nghiệp như họ - vì lý do an toàn. Ở bên kia chiến tuyến là phần còn lại của ngành công nghiệp công nghệ, bao gồm các gã khổng lồ như Microsoft và Nvidia, lập luận rằng các mô hình AI được gọi là mã nguồn mở phải luôn duy trì trạng thái mở để mọi người có thể tiếp tục phát triển công nghệ và xây dựng các doanh nghiệp mới.

Các phe phái này đã bắt đầu đụng độ công khai. Vào thứ Sáu, Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang đã chia sẻ trong bài đăng đầu tiên của ông trên nền tảng mạng xã hội X rằng "thế giới cần cả các mô hình kín tiên phong và các mô hình mở tiên phong." Chín phút sau, Giám đốc điều hành Microsoft Satya Nadella đăng tải rằng phần mềm mã nguồn mở là "yếu tố thiết yếu cho một hệ sinh thái AI lành mạnh." Cả hai đều đã ký vào một bức thư ủng hộ mã nguồn mở, cùng với chữ ký của các giám đốc điều hành tại Meta, Palantir và IBM.

Cùng lúc đó, OpenAI và Anthropic đã vận động hành lang các nhà quản lý ở Washington, dấy lên những lo ngại về các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc, theo năm nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận cho biết. Cuộc tranh luận đã thu hút sự chú ý của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Michael Kratsios, cố vấn khoa học và công nghệ của Tổng thống Donald Trump, những người đã đưa ra quan điểm về việc các mô hình AI của Mỹ là những tài sản sở hữu trí tuệ vô giá.

Cuộc chiến đang leo thang này bắt nguồn từ sự tiến bộ thần tốc của Trung Quốc trong các mô hình AI mã nguồn mở, vốn được cung cấp miễn phí để sử dụng và phát triển dựa trên đó. Trong những tuần gần đây, hai công ty khởi nghiệp AI của Trung Quốc là Z.ai và Moonshot AI đã trình làng các mô hình có khả năng cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm từ Anthropic và những phòng nghiên cứu khác của Mỹ. Anthropic và OpenAI cáo buộc rằng các công ty Trung Quốc đã xây dựng những mô hình này bằng cách thu thập dữ liệu trái phép từ các hệ thống AI của họ, một hành vi mà họ cho là không được phép dung túng.

Tuy nhiên, các công ty như Microsoft và Nvidia, vốn phụ thuộc vào các mô hình mã nguồn mở để thúc đẩy nhu cầu đối với chip và dịch vụ điện toán đám mây của họ, lại cho rằng phần mềm mã nguồn mở đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy công nghệ với tri thức được chia sẻ, đồng thời cho phép nhiều người hơn tham gia vào việc kiểm tra tính bảo mật của nó. Và đối với các nhà sáng lập startup tại Thung lũng Silicon, việc hạn chế phần mềm mã nguồn mở có thể củng cố vị thế dẫn đầu của OpenAI và Anthropic trong lĩnh vực AI, một điều mà những người chỉ trích lập luận rằng có thể chèn ép một cách bất công các công ty khác trong việc xây dựng những sản phẩm cạnh tranh.

"Bạn có hai phe đang tranh giành nhau về vấn đề này," Bill Gurley, một nhà đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon phản đối các lệnh hạn chế đối với phần mềm mã nguồn mở, nhận định. "Có những người muốn OpenAI và Anthropic thâu tóm mọi thứ, và sau đó là tất cả những người còn lại, bao gồm cả khách hàng."

Kết cục của sự việc này mang những ý nghĩa to lớn không chỉ đối với ngành công nghiệp công nghệ Mỹ, mà còn đối với cuộc đua giành quyền thống trị thứ công nghệ quyền lực này giữa Mỹ và Trung Quốc. Mặc dù có xuất phát điểm muộn hơn trong việc phát triển AI tiên tiến, Trung Quốc đang bắt kịp nhanh chóng, một phần nhờ vào việc đón nhận mã nguồn mở. Điều này đã giúp các phòng nghiên cứu Trung Quốc cải tiến bằng cách chia sẻ công khai hệ thống của họ và giành được khách hàng trên toàn thế giới nhờ mức giá rẻ hơn.

Các công ty AI của Mỹ, bao gồm Anthropic và OpenAI, đã cáo buộc các phòng nghiên cứu Trung Quốc "chưng cất" các hệ thống của họ bằng cách sao chép lén lút, một vấn đề đã thu hút sự chú ý của chính quyền Trump.

Vào thứ Tư, ông Bessent cho biết chính quyền đã cân nhắc việc áp đặt lệnh trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ từ các doanh nghiệp Mỹ. "Mã nguồn mở không đồng nghĩa với mùa săn mở đối với sở hữu trí tuệ của Mỹ," ông nói, ám chỉ đến quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng ngày, ông Kratsios tuyên bố rằng "hoạt động chưng cất công nghiệp lén lút quy mô lớn nhằm đánh cắp công nghệ độc quyền của Mỹ và phá hoại các nghiên cứu của Mỹ là không thể chấp nhận được."

Giới chức Mỹ dường như vẫn đang thảo luận về các lựa chọn của họ, nhưng có vẻ thiên về cách tiếp cận quản lý từng mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc như một vấn đề an ninh quốc gia, thay vì ban hành một lệnh cấm toàn diện nào đó, bốn người am hiểu các cuộc thảo luận cho biết.

Công khai mà nói, các giám đốc công nghệ như Sam Altman, CEO của OpenAI, lại tuyên bố họ ủng hộ phần mềm mã nguồn mở ngay cả khi các đồng minh của OpenAI đang âm thầm vận động hành lang cho các lệnh hạn chế. Những gã khổng lồ khác, bao gồm Google và Amazon, vốn đã rót hàng tỷ đô la vào các công ty như Anthropic và OpenAI, lại dành cả tuần qua để cố gắng đứng ngoài cuộc chiến.

Nhưng cục diện đang dần thay đổi. Giám đốc điều hành Google Sundar Pichai đã đăng trên mạng xã hội vào thứ Bảy rằng công ty của ông đã "được hưởng lợi từ mã nguồn mở từ rất lâu" và là một đơn vị đóng góp lớn cho nó. Ông nói thêm rằng Google cũng đã ký vào bức thư của ngành ủng hộ mã nguồn mở.

(Tờ The New York Times đã khởi kiện OpenAI và Microsoft với cáo buộc vi phạm bản quyền các bài báo. Cả hai công ty đều đã phủ nhận những cáo buộc này.)

Cuộc tranh luận giữa phần mềm mở và đóng đã lan truyền khắp Thung lũng Silicon kể từ những ngày đầu của ngành công nghiệp công nghệ. Những người ủng hộ mã nguồn mở lập luận rằng việc chia sẻ thông tin dẫn đến những cải tiến giúp phần mềm trở nên an toàn và đáng tin cậy hơn, đồng thời thúc đẩy đổi mới nhanh chóng hơn. Những người phản đối thì giữ vững lập trường rằng phần mềm tiêu tốn rất nhiều chi phí để phát triển, và việc cho không nó chỉ là một chiến lược kinh doanh tồi tệ.

Ngày nay, phần lớn mạng internet hiện đại đều vận hành dựa trên các công nghệ mã nguồn mở, cũng giống như một số hệ thống máy tính được sử dụng rộng rãi nhất, điển hình như hệ điều hành Android của Google.

Chính phủ và ngành công nghiệp công nghệ Trung Quốc đã đón nhận con đường mã nguồn mở cho AI. Năm ngoái, một công ty khởi nghiệp của Trung Quốc là DeepSeek đã ra mắt một hệ thống AI mã nguồn mở có khả năng cạnh tranh với các công ty Mỹ, gây chấn động toàn ngành. Các công ty Trung Quốc khác cũng nhanh chóng nối gót. Trong một bài phát biểu vào tháng này, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã khắc họa nước này như một nhà vô địch toàn cầu về cách tiếp cận mở đối với công nghệ.

Những bước tiến của Trung Quốc đã khiến các giám đốc điều hành tại OpenAI và Anthropic hoang mang, những người ngày càng lo ngại rằng lợi thế xuất phát sớm đã tồn tại từ lâu của họ đang dần biến mất, hai nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận nội bộ của các công ty cho biết.

"Những công ty Mỹ này xây dựng các mô hình lớn, đắt đỏ, và sau đó các mô hình này lại tìm đường rẽ sang Trung Quốc, nơi chúng đánh mất toàn bộ giá trị," Pedro Domingos, giáo sư danh dự về khoa học và kỹ thuật máy tính tại Đại học Washington nhận định. "Sự phẫn nộ của các công ty Mỹ là hoàn toàn chính đáng."

Để đáp trả, Anthropic và OpenAI đang cung cấp một số mô hình AI rẻ hơn cho các doanh nghiệp có thể không cần đến các mô hình "tiên phong" đắt đỏ. Vào thứ Sáu, Anthropic đã phát hành Claude Opus 5, một mô hình mà công ty mô tả là "tiệm cận với trí tuệ tiên phong của Fable 5 nhưng chỉ với một nửa mức giá." OpenAI cũng đang quảng bá các mô hình có chi phí thấp tương tự.

Chiến trường thực sự lại đang diễn ra ở Washington. Phía sau những cánh cửa đóng kín, các giám đốc điều hành từ OpenAI và Anthropic, cũng như các nhà đầu tư của những công ty này, đã viện dẫn các mối lo ngại về nền kinh tế toàn cầu, an toàn AI và an ninh quốc gia trong khi nỗ lực thuyết phục các nhà quản lý tăng cường hạn chế đối với phần mềm mã nguồn mở của Trung Quốc, ba người am hiểu các cuộc thảo luận tiết lộ.

Sarah Heck, người đứng đầu bộ phận chính sách công của Anthropic, đã viết trong một bài đăng trên mạng xã hội vào thứ Tư rằng "hoạt động chưng cất đối kháng và bất hợp pháp là hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ và gián điệp công nghiệp nhằm hỗ trợ các năng lực quân sự và tình báo của đối thủ." Các giám đốc điều hành của Anthropic lập luận rằng các mô hình mã nguồn mở dựa trên phần mềm của công ty là quá nguy hiểm để có thể để chúng lộng hành.

Các giám đốc điều hành của OpenAI đang thúc giục chính quyền Trump ban hành các chính sách yêu cầu đánh giá an ninh bắt buộc đối với các mô hình AI mới do các cơ quan chính phủ giám sát, công ty cho biết trong một bài đăng trên blog vào tháng trước, một động thái có thể hạn chế sự phát triển của phần mềm mã nguồn mở. OpenAI cho biết họ "được khích lệ" bởi những công việc đang thực hiện cùng với chính quyền về khuôn khổ này.

Những người ủng hộ mã nguồn mở đã dành trọn tuần qua để tập hợp sự ủng hộ nhằm chống lại OpenAI và Anthropic. Vào thứ Tư, gần 200 công ty khởi nghiệp tại Thung lũng Silicon, tự xưng là Hiệp hội Công nghệ Nhỏ (Little Tech Association), đã ký vào các bức thư kêu gọi chính quyền Trump không hạn chế quyền truy cập vào các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc.

Big Tech cũng nhanh chóng vào cuộc. Vào thứ Sáu, Elon Musk, Mark Zuckerberg của Meta, Altman và những người khác đã đứng vào hàng ngũ phía sau Huang và Nadella để ủng hộ mã nguồn mở, và tiếp theo là Pichai vào thứ Bảy.

"Jensen nói đúng," Musk đăng tải. "Điều này nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của tôi."

"Mã nguồn mở là một động lực tích cực và quan trọng," Zuckerberg viết.

Một sự cố xảy ra trong tuần này đã làm nổi bật mức độ nghiêm trọng của sự chia rẽ này. Vào thứ Ba, OpenAI tiết lộ rằng một số mô hình AI tiên tiến nhất của họ đã phá vỡ rào kiểm soát trong một cuộc thử nghiệm về khả năng an ninh mạng, giành quyền truy cập internet và tấn công vào các máy chủ của một công ty AI có tên là Hugging Face. Các giám đốc điều hành của OpenAI đã chớp lấy khoảnh khắc này như một minh chứng cho thấy các mô hình AI có thể nguy hiểm như thế nào ngay cả trong một môi trường khép kín, qua đó nhấn mạnh sự cần thiết của các quy định quản lý.

Clement Delangue, Giám đốc điều hành của Hugging Face, một trong những thư viện phần mềm mã nguồn mở trực tuyến phổ biến nhất, lại có một góc nhìn khác. Để bảo vệ công ty khỏi cuộc tấn công mạng của OpenAI, ông đã nhờ đến một mô hình AI mã nguồn mở do công ty Z.ai của Trung Quốc tạo ra.

Trong các bài đăng trên mạng xã hội vào thứ Sáu, Delangue đã thể hiện rõ lập trường của mình trong cuộc tranh luận một cách không thể nhầm lẫn. Ông cho biết ông dự định sẽ tổ chức một cuộc tuần hành ở San Francisco vào thứ Bảy để thể hiện sự ủng hộ đối với công nghệ mã nguồn mở.

"Các mô hình mở sẽ giành chiến thắng!" ông viết.