Chiến lược an toàn AI toàn cầu phụ thuộc vào hợp tác Mỹ - Trung

Khi lo ngại về những rủi ro của trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng gia tăng, xây dựng một cách tiếp cận toàn cầu về an toàn AI sẽ khó có thể thực hiện nếu thiếu hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, hai cường quốc này lại ngày càng hoài nghi về chiến lược AI của nhau…

Một khách tham quan đứng gần khu trưng bày về AI tại Hội nghị Thế giới về Trí tuệ nhân tạo ở Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: Ng Han Guan.

Quản trị AI được dự kiến là một trong những nội dung được đề cập tại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra vào tuần tới tại Washington. Vấn đề này đang trở nên cấp thiết hơn ở cả hai nước, trong bối cảnh các lãnh đạo công nghệ Mỹ cho rằng việc ngăn chặn những kịch bản rủi ro nhất do AI mất kiểm soát gây ra đòi hỏi một mức độ hợp tác nhất định với Trung Quốc.

Tuy nhiên, Mỹ và Trung Quốc đồng thời đang cạnh tranh để giành lợi thế quyết định trong lĩnh vực AI. Tổng thống Trump từng cảnh báo rằng các nỗ lực quản lý công nghệ này có thể giúp Trung Quốc, trong khi nhiều lần nhấn mạnh quốc gia dẫn đầu về AI sẽ giành lợi thế.

Điều đó khiến cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo có thể chỉ tạo ra những thỏa thuận ở mức hạn chế, nhưng cũng có khả năng mở ra một tiến trình hợp tác rộng hơn.

“Khó có khả năng đạt được một thỏa thuận chính thức hoặc sự đồng thuận, nhưng hai bên không nhất thiết phải đi xa đến mức đó”, ông Samm Sacks, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Mỹ, Trung Quốc và Tương lai các vấn đề toàn cầu thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp Johns Hopkins, nhận định.

Theo ông, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình chỉ cần tạo ra “không gian chính trị” bằng cách thừa nhận rằng AI đang đặt ra những rủi ro đối với cả hai nước.

MỸ VÀ TRUNG QUỐC ĐI THEO HAI HƯỚNG PHÁT TRIỂN AI

Hai nước đang thúc đẩy AI theo những hướng khác nhau. Tại Mỹ, các doanh nghiệp công nghệ đang chạy đua tiến tới những giới hạn mới của AI, với năng lực tính toán được hỗ trợ bởi các loại chip tiên tiến và hệ thống trung tâm dữ liệu đang mở rộng nhanh chóng.

Trong khi đó, Trung Quốc đang thúc đẩy việc sử dụng rộng rãi trên toàn cầu các mô hình AI nguồn mở với chi phí thấp hơn. Các mô hình AI của Trung Quốc đã đạt được những bước tiến đáng kể và bắt đầu thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp Mỹ, ngay cả khi các biện pháp hạn chế do Mỹ dẫn đầu đang ngăn Trung Quốc tiếp cận những loại chip AI tiên tiến nhất thế giới.

Phần lớn các mô hình AI tiên phong của Mỹ hiện là mô hình nguồn đóng, trong đó các thành phần thiết kế được giữ bí mật. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent mới đây cho rằng Mỹ cần phát triển thêm các mô hình nguồn mở để đối trọng với Trung Quốc.

Cạnh tranh công nghệ cũng kéo theo những cáo buộc lẫn nhau. Mỹ cáo buộc Trung Quốc thực hiện các nỗ lực “mang tính hung hăng và ác ý” nhằm khai thác năng lực từ các hệ thống AI của Mỹ. Trung Quốc đáp trả bằng cáo buộc Mỹ tìm cách kìm hãm các doanh nghiệp Trung Quốc nhằm xây dựng một “sự độc quyền trong ngành AI”.

Chưa rõ mối quan hệ giữa ông Trump và ông Tập có đủ mạnh để vượt qua những khác biệt này hay không. Tuy nhiên, những người có quan hệ với Chính phủ Trung Quốc cho rằng phối hợp trong lĩnh vực AI vẫn có ý nghĩa.

Phát biểu tại một hội nghị thường niên về an ninh và quốc phòng ở Bắc Kinh, ông Thôi Thiên Khải, cựu Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ, cho rằng AI là lĩnh vực mà Bắc Kinh và Washington cần thúc đẩy đối thoại. “Bởi vì đang có nhu cầu, và nhu cầu hợp tác ngày càng tăng. Vậy chúng ta có thể quản lý sự cân bằng này như thế nào?”, ông nói tại Diễn đàn Hương Sơn.

AN TOÀN AI CẦN HỢP TÁC, NHƯNG CẠNH TRANH VẪN TIẾP DIỄN

Hai công ty AI hàng đầu của Mỹ là Anthropic và OpenAI đều hạn chế quyền truy cập tại Trung Quốc, đồng thời cho rằng bảo vệ vị thế dẫn đầu của Mỹ về công nghệ AI là yêu cầu cấp thiết đối với an ninh quốc gia. Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp này cũng kêu gọi hợp tác với Trung Quốc để quản lý vấn đề an toàn AI.

Trong một bài luận đăng cuối tuần trước, CEO Anthropic Dario Amodei kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển AI vì lý do an toàn. Ông cho rằng Mỹ nên làm chậm tiến trình AI của Trung Quốc, trong đó tiếp tục duy trì các hạn chế đối với việc Trung Quốc mua những loại chip AI tiên tiến nhất thế giới.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng việc điều chỉnh tốc độ phát triển AI trên toàn cầu sẽ cần đến sự hợp tác với Trung Quốc, quốc gia có năng lực AI tiên tiến nhất trong số các nước theo cách ông đánh giá.

Bài luận nhanh chóng nhận được phản ứng từ Bắc Kinh. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng “việc gieo rắc nỗi sợ hãi, đối đầu và cạnh tranh ác ý sẽ chỉ cản trở tiến trình quản trị AI toàn cầu, không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào”.

Tờ Global Times của Trung Quốc thậm chí cho rằng những phát biểu của ông Amodei chứa các biện pháp nhằm kiềm chế Trung Quốc và về bản chất là một “kịch bản Chiến tranh Lạnh” đối với lĩnh vực AI.

Trong khi đó, CEO Nvidia Jensen Huang cũng là một trong những lãnh đạo công nghệ được Tổng thống Trump tham vấn. Nvidia nhìn chung ủng hộ việc cho phép xuất khẩu một số loại chip sang Trung Quốc, với lập luận rằng điều này có thể góp phần xây dựng hệ sinh thái công nghệ của Mỹ và duy trì một mối quan hệ cởi mở hơn về AI, trong bối cảnh Trung Quốc có số lượng lớn các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Ở cả Mỹ và Trung Quốc, năng lực ngày càng mạnh của AI đang khiến các quan chức cấp cao và nhà hoạch định chính sách lo ngại.

Ông Trần Nhất Tân (Chen Yixin), người đứng đầu Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc, cơ quan tình báo của nước này, trong một bài viết mới đây cảnh báo AI đang tạo ra nhiều mối đe dọa đối với Trung Quốc, từ an ninh chính trị, tư tưởng cho tới các cuộc tấn công mạng. Theo ông, AI có thể đe dọa an ninh chính trị và tư tưởng của Trung Quốc nếu bị những người “có động cơ ngầm” sử dụng. Bài viết đồng thời đề cập tới các mô hình AI mạnh của Anthropic và OpenAI, cho rằng những mô hình này có thể bị sử dụng để “vũ khí hóa” các lỗ hổng an ninh mạng và đe dọa cơ sở hạ tầng thông tin quan trọng của Trung Quốc.

Một số sự kiện liên quan đến AI gần đây cũng làm gia tăng lo ngại tại Trung Quốc về quản trị AI. Trong đó có việc một công ty an ninh Mỹ phát hiện các lỗ hổng AI trong WeChat, ứng dụng nhắn tin chủ chốt của Trung Quốc, đồng thời cung cấp dịch vụ thanh toán và nhiều chức năng khác.

KHÓ HÌNH THÀNH “HÀNG RÀO” AN TOÀN AI TOÀN CẦU

Mặc dù các quan chức Trung Quốc cho biết sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập tại Bắc Kinh hồi giữa tháng 5 rằng hai nước đã nhất trí thúc đẩy đối thoại về phát triển và quản trị AI, tiến triển thực tế vẫn còn hạn chế.

Lizzi C. Lee, nghiên cứu viên tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Asia Society, cho rằng Trung Quốc và Mỹ “không thể đơn giản tách mình khỏi bên kia”.

Theo bà, hai chính phủ có những lợi ích chung trong việc thiết lập các giới hạn nhằm duy trì sự kiểm soát của con người đối với AI. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng không chính phủ nào trong hai nước sẽ từ bỏ chiến lược cạnh tranh về AI hoặc mục tiêu giành lợi thế công nghệ.

Trong khi đó, cả Trung Quốc và Mỹ đều đang tìm cách xây dựng các liên minh AI với những quốc gia có cùng quan điểm.

Tháng 7, Trung Quốc thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới, với 29 quốc gia thành viên sáng lập ban đầu, trong đó có Nga và Pakistan, nhằm thúc đẩy quản trị AI toàn cầu.

Trong tháng này, ông Tập Cận Bình kêu gọi các nước thành viên BRICS đẩy nhanh việc xây dựng một khuôn khổ quản trị AI toàn cầu và thành lập một cộng đồng AI nguồn mở.

Một số nhà quan sát chính trị coi tổ chức do Trung Quốc dẫn dắt là phản ứng trước sáng kiến Pax Silica do Mỹ dẫn đầu, được khởi động năm ngoái nhằm tăng cường hợp tác với các quốc gia như Nhật Bản, Anh và Australia về chuỗi cung ứng AI.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn chương trình “Face the Nation” của CBS, khi được hỏi về kỳ vọng đối với vấn đề AI trong cuộc gặp Trump - Tập, ông Amodei cho rằng mục tiêu dài hạn có thể là hai nước cùng làm việc để “thiết lập một giới hạn tốc độ” đối với quá trình phát triển AI. Tuy nhiên, ông thừa nhận điều này có thể rất khó khăn.

Trong thời gian chuẩn bị cho cuộc gặp Trump - Tập, một bài đăng gần đây trên mạng xã hội của Yuyuantantian, tài khoản liên kết với truyền thông nhà nước Trung Quốc, cũng thể hiện quan điểm thận trọng.

“Chỉ sau khi Mỹ chứng minh trước rằng các quy tắc an toàn cũng có hiệu quả tương đương đối với các công ty phát triển mô hình AI của chính mình, các cuộc thảo luận thực chất giữa Mỹ và Trung Quốc mới có thể diễn ra”, bài đăng nêu.

Những diễn biến trên cho thấy bài toán quản trị và an toàn AI đang nằm ở giao điểm giữa hợp tác và cạnh tranh công nghệ. Mỹ và Trung Quốc đều có động lực bảo vệ lợi thế AI của mình, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những rủi ro có thể vượt qua biên giới quốc gia.

Vì vậy, khả năng hình thành một khuôn khổ an toàn AI mang tính toàn cầu sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc Washington và Bắc Kinh có thể tạo ra không gian đối thoại về những rủi ro chung hay không, ngay cả khi cạnh tranh công nghệ giữa hai nước tiếp tục diễn ra.