Chuyển đổi số ngành chiếu sáng: Việc cần làm trong thời đại công nghệ số

Giống như các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật khác, ngành chiếu sáng đô thị, công nghiệp và dân dụng cũng đang bước vào công cuộc chuyển đổi số. Trước yêu cầu đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chiếu sáng đô thị và sản xuất thiết bị chiếu sáng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức quản lý và vận hành.

Xu hướng tất yếu

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến, Chủ tịch Hội Chiếu sáng Việt Nam, cho biết chuyển đổi số trong ngành chiếu sáng là việc khai thác, ứng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ và kỹ thuật số vào hoạt động của ngành. Quá trình này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống chiếu sáng tại các đô thị, tăng năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm. Đồng thời, chuyển đổi số còn giúp nâng cao sức cạnh tranh về chất lượng, giá trị sản phẩm, hàng hóa cũng như năng lực của các doanh nghiệp công nghệ hoạt động trong lĩnh vực chiếu sáng.

Chuyển đổi số trong ngành chiếu sáng diễn ra ở nhiều cấp độ, từ các cơ quan quản lý nhà nước về chiếu sáng đến các đơn vị, doanh nghiệp quản lý, vận hành hệ thống chiếu sáng đô thị và các công ty công nghệ chuyên sản xuất, cung cấp giải pháp chiếu sáng, vật tư, thiết bị điện và hệ thống điều khiển chiếu sáng thông minh.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Tiến nhấn mạnh: “Chuyển đổi số là điều kiện sống còn để ngành chiếu sáng bắt kịp xu thế toàn cầu và giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng công nghệ hiện đại.”

Hệ thống chiếu sáng đô thị thông minh ứng dụng IoT cho phép giám sát, điều khiển từ xa và tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng. Ảnh minh hoạ tạo bởi AI

Chưa bao giờ ngành chiếu sáng Việt Nam đứng trước một cuộc chuyển đổi sâu rộng như hiện nay. Từ thiết kế, sản xuất, phân phối đến quản lý, vận hành, các khâu trong chuỗi giá trị đang được số hóa mạnh mẽ. Những doanh nghiệp như Rạng Đông, Hapulico, Signify đã đầu tư vào các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), từng bước hình thành các hệ sinh thái chiếu sáng thông minh có khả năng điều khiển từ xa, phân tích hành vi người dùng và tối ưu hóa năng lượng theo thời gian thực.

Tại các đô thị như Hà Nội, TP.HCM, Huế…, hệ thống chiếu sáng công cộng đang từng bước được hiện đại hóa với khả năng tự điều chỉnh độ sáng theo khung giờ, điều kiện thời tiết và lưu lượng giao thông, qua đó góp phần tiết kiệm điện năng và giảm chi phí bảo trì.

Ở quy mô doanh nghiệp, việc tích hợp các hệ thống quản trị số như ERP, CRM không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành mà còn thúc đẩy chuyển dịch mô hình kinh doanh từ bán thiết bị đơn lẻ sang cung cấp giải pháp chiếu sáng tổng thể, hướng tới nâng cao trải nghiệm người dùng và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, khoảng cách số giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ đang tạo ra những thách thức đáng kể. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vẫn thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực công nghệ, dẫn đến quá trình triển khai chuyển đổi số còn chậm hoặc chưa đồng bộ.

Không chỉ dừng lại ở chức năng chiếu sáng, các hệ thống chiếu sáng thông minh đang dần trở thành một phần hạ tầng nền tảng của đô thị thông minh, kết nối với mạng lưới dữ liệu đô thị, hệ thống giao thông, camera an ninh và cảm biến môi trường. Chiếu sáng không còn đơn thuần là một khoản chi phí mà đang được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược, góp phần xây dựng đô thị số, đô thị xanh và đô thị đáng sống.

Gắn liền với chuyển đổi xanh

Nếu chuyển đổi số trong ngành chiếu sáng đem lại hiệu quả trong quản lý, vận hành và tiết kiệm năng lượng thì đó cũng là một trong những động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Khi hai xu hướng này kết hợp, không chỉ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng cao mà còn góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) do Liên Hợp Quốc đề ra.

Tự động hóa và ứng dụng công nghệ số trong sản xuất thiết bị chiếu sáng góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Ảnh minh hoạ tạo bởi AI

Mối quan hệ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh mang tính tương hỗ sâu sắc. Chuyển đổi số đóng vai trò là công cụ hỗ trợ đắc lực cho chuyển đổi xanh thông qua việc giám sát, phân tích và tối ưu hóa quá trình sử dụng năng lượng. Ngược lại, những yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường cũng là động lực thúc đẩy doanh nghiệp đẩy mạnh số hóa nhằm bảo đảm tuân thủ các quy định, tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả kiểm soát hoạt động.

Chuyển đổi kép trong ngành chiếu sáng mang lại nhiều giá trị thiết thực. Các nghiên cứu cho thấy, việc tích hợp công nghệ số vào quy trình vận hành có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 15–30% chi phí vận hành, đồng thời nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Việc chuyển đổi sang đèn LED giúp giảm từ 30–70% mức tiêu thụ điện năng so với các giải pháp chiếu sáng truyền thống. Bên cạnh đó, các sản phẩm chiếu sáng thông minh có khả năng điều khiển từ xa, phân tích dữ liệu tiêu thụ và tự động điều chỉnh chế độ chiếu sáng, qua đó nâng cao trải nghiệm người dùng và đáp ứng đa dạng nhu cầu của thị trường hiện đại.

Thực tế cho thấy, ngành chiếu sáng Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn chuyển đổi, từ đèn sợi đốt đến đèn huỳnh quang và hiện nay là đèn LED – đại diện cho công nghệ chiếu sáng hiện đại. Trong những năm gần đây, ngành này cũng chuyển dịch từ sản xuất thiết bị đơn thuần sang cung cấp các giải pháp chiếu sáng thông minh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Theo thống kê của Bộ Công Thương, chiếu sáng chiếm khoảng 35% tổng lượng điện năng tiêu thụ trong các công trình xây dựng tại Việt Nam. Con số này cho thấy tính cấp thiết của việc cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng trong lĩnh vực chiếu sáng.

Về chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp trong ngành đã bắt đầu ứng dụng công nghệ vào thiết kế sản phẩm, quản lý chuỗi cung ứng và chăm sóc khách hàng. Các hệ thống chiếu sáng thông minh ứng dụng IoT, nền tảng ERP trong quản lý sản xuất hay AI trong phân tích hành vi tiêu dùng đang từng bước được triển khai rộng rãi hơn.

Chuyển đổi xanh trong ngành chiếu sáng cũng ghi nhận nhiều bước tiến rõ rệt. Việc chuyển từ đèn huỳnh quang sang đèn LED giúp tiết kiệm 30–70% điện năng. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp đã phát triển các sản phẩm đạt tiêu chuẩn RoHS, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường. Các dự án chiếu sáng công cộng, cảnh quan và di tích sử dụng đèn LED hiệu suất cao góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Bên cạnh đó, xu hướng kết hợp hệ thống chiếu sáng tiết kiệm năng lượng với điện mặt trời áp mái ngày càng được quan tâm, nhất là trong bối cảnh yêu cầu sử dụng năng lượng hiệu quả và cắt giảm phát thải ngày càng cấp thiết.

Có thể thấy, một số doanh nghiệp trong ngành đã bước đầu kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để phát triển các giải pháp toàn diện. Điển hình là Công ty Cổ phần Tập đoàn Điện Quang với việc triển khai hệ sinh thái chiếu sáng thông minh tích hợp cảm biến và điều khiển từ xa, đồng thời phát triển ứng dụng di động cho phép người dùng cá nhân hóa trải nghiệm ánh sáng. Doanh nghiệp này cũng đã triển khai các hệ thống điện mặt trời áp mái tại công trình dân dụng, tòa nhà văn phòng và nhà máy, góp phần tiết kiệm chi phí vận hành và khai thác hiệu quả nguồn năng lượng sạch.

Tuy nhiên, nhìn chung trong toàn ngành, mức độ triển khai chuyển đổi kép vẫn chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp, đặc biệt là giữa những đơn vị lớn có năng lực đổi mới sáng tạo và nhóm doanh nghiệp nhỏ còn gặp nhiều hạn chế về nguồn lực.

Đức Hoàng