PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng: Doanh nghiệp một người vận hành dựa vào các nền tảng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa cao nhất

Mô hình “doanh nghiệp một người” (One Person Company – OPC) lần đầu tiên được đặt vấn đề thí điểm theo Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 của Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã và đang được dư luận quan tâm. Để tìm hiểu vấn đề này, Tin học & Đời sống đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên Cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên Cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

PV: Như ông đã biết, Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã lần đầu tiên đặt vấn đề thí điểm mô hình "doanh nghiệp một người", nhằm đưa khởi nghiệp trở thành cơ hội thực tế với mọi người dân, thay vì chỉ dành cho một nhóm nhỏ doanh nghiệp có điều kiện. Vậy ông nghĩ gì về mô hình này?

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng: Đây là bước tiến quan trọng về tư duy phát triển doanh nghiệp và doanh nhân. Để có lực lượng doanh nghiệp đông đảo và hùng mạnh, cần đầu tư phát triển toàn diện. Mọi tinh thần doanh nhân cần được khuyến khích phát triển và tinh thần này bắt đầu tư phát huy năng lực doanh nhân của từng các nhân. Doanh nghiệp OPC là mô hình dễ thành lập nhất và phản ánh sâu sắc nhất năng lực của duy nhất 1 cá nhân, sự tự tin cao nhất và cá nhân này chịu hoàn toàn rủi ro cũng như hưởng hoàn toàn lợi ích từ ý chí, nghị lực, khả năng sáng tạo và tự phát triển. Đây là phương thức phát huy khả năng số lượng nhân lực ít nhất nhưng khát vọng cao nhất.

Do đó, bất cứ một các nhân nào đủ điều kiện mở doanh nghiệp đều có thể tự mình xây dựng và phát triển. Sự đơn giản và gon nhẹ, tinh gọn bộ máy được bảo đảm về pháp luật và điều này tăng lòng tin vào năng lực kiến tạo môi trường kinh doanh của Nhà nước. Theo đó, mọi nguồn lực phát triển sẽ được khai thác và mọi tiềm năng gia tăng năng lực sáng tạo giá trị đều được phát huy.

Quyền tự do kinh doanh được tối đa hóa, theo đó, sẽ không bỏ phí cơ hội, không lãng phí nguồn lực, tạo thêm nguồn lực, động lực phát triển, thúc đẩy hình thành làn sóng thành lập doanh nghiệp, gia tăng tác nhân tham gia thị trường hàng hóa, dịch vụ, lao động, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo đó, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.  

PV: Thông thường với các doanh nghiệp đều phải có vị trí kế toán. Nhưng nếu thuê kế toán thì loại hình doanh nghiệp này không còn là OPC. Vậy theo ông, doanh nghiệp OPC phải làm gì với công tác kế toán?

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng: Với doanh nghiệp OPC thì có thể chính người đó đảm nhiệm luôn vị trí kế toán để có thể kế hoạch toàn bộ giao dịch, kê khai và nộp thuế đầy đủ. Công việc kế toán khá đa dạng, phức tạp thường cần 1kế toán thực hiện. Tuy nhiên với doanh nghiệp OPC, bên cạnh 1 người đó đảm nhiệm luôn công việc kế, toán, có thể sử dụng các phần mềm kế toán chuyên nghiệp, được số hóa đầy đủ và được tự động hóa cao nhất. Quá trình tự động hóa và đơn giản hóa bộ máy và số lượng nhân viên tạo áp lực phải tổ chức giao dịch cẩn thận, đầy đủ nhưng phải đơn giản và xử lý các nghiệp vụ phức tạp bằng các phần mềm kế toán chuyên dụng và kỹ năng chuyên nghiệp.

Do đó, không cần tuyển thêm nhân viên kế toán làm tăng thêm sức nặng của bộ máy. Điều này đòi hỏi thủ tục hạch toán, ghi chép bút toán phải đơn giản và cần có sự hoàn thiện kế toán theo hướng số hóa, đơn giản hóa và dễ thực hiện nhất với doanh nghiệp. Có thể cần sử dụng các trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) trong giải quyết các quy định kế toán. Nhu cầu 1 người làm kế toán là không cần thiết với loại hình doanh nghiệp này. Trong trường hợp do quá tải hay bị “ngập đầu” các loại quy định kế toán, doanh nghiệp có thể thuê ngoài nhân viên kế toán hoặc tư vấn kế toán hiệu quả để tối ưu hóa chi phí và sự vận hành. Khi quy mô lớn lên, doanh nghiệp OPC có quyền chuyển đổi mô hình và hình thức vận hành cho phù hợp hơn.

PV: Theo nhiều ý kiến, doanh nghiệp OPC là mô hình chắc chắn phải ứng dụng rất mạnh chuyển đổi số và AI. Ông nghĩ gì về thực tế này?

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng: Tôi nghĩ đây là một xu hướng tất yếu do tiến bộ công nghệ số phát triển nhanh chưa từng có, thay thế nhanh chóng và hiệu quả hơn con người. Vì thế, các doanh nghiệp cần có chiến lược tiếp cận và tiếp nhân nhanh nhất có thể các nền tảng số hiện đại hóa không ngừng, chuyển đổi số đồng bộ, toàn trình và AI bùng nổ. Đồng thời, cũng cần coi trọng đầu tư nghiên cứu và phát triển, tiếp cận nhanh chóng và ứng dụng hiệu quả nhất các thành tựu của chuyển đổi số, AI cả trong hoạch định chiến lược, xây dựng mô hình, nâng cao hiệu quả vận hành.

Mọi chức năng của doanh nghiệp cả về sản xuất, công nghệ, tài chính, nhân sự, kế toán, marketing, tiêu thụ, bảo hành và dịch vụ sau tiêu thụ đều phải được số hóa và tự động hóa, thâm chí AI hóa. Các doanh nghiệp cần thiết và hoàn toàn có điều kiện để phát triển mô hình doanh nghiệp dự trên số hóa và chuyển đổi số cũng như vân hành hầu hết các khâu trong chuỗi giá trị, mạng cung ứng và hệ sinh thái phát triển tự động triệt để. Thực tế đã có những mô hình này vận hành thành công và khẳng định xu hướng không thể đảo ngược trong mô hình tổ chức doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

PV: Cuối cùng, theo ông Nhà nước nên có những chính sách như thế nào để loại hình doanh nghiệp này có thể phát triển với sự thành công như mong muốn?

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng: Doanh nghiệp OPC vận hành dựa vào các nền tảng công nghệ, AI, tự động hóa cao nhất cho nên rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước trong hướng dẫn phát triển mô hình này thông qua các chương trình khuyến khích khởi nghiệp như tổ chức các khóa huấn luyện, biên soạn số tay hay cẩm nang phát triển và vận hành doanh nghiệp.

Cần truyền thông rộng rãi về các mô hình thành công loại doanh nghiệp này. Đồng thời, cần nâng cấp liên tục các nền tảng thương mại điện tử, sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ, công nghệ tài chính, đất đai, lao động, tài sản mã hóa. Có cơ chế khuyến khích và ưu đãi đặc biệt cho các doanh nghiệp OPC như miễn thuế 5 năm đầu và giảm 50% thuế trong 5 năm tiếp theo; thành lập các quỹ khởi nghiệp cho doạnh nghiệp OPC để hỗ trợ vốn, tăng cường các khóa đào tạo doanh nhân, khuyến khích các chủ có doanh nghiệp thành công tiếp tục mở doanh nghiệp OPC để phát huy lợi thế của mô hình mới.

Dựa trên quá trình quản lý bằng dữ liệu và cơ chế hậu kiểm, các thủ tục thành lập loại doanh nghiệp này cần đơn giản hóa tối đa, trực tuyến hóa, thâm chí có thể thành lập trong vài giây nhờ hệ sinh thái phát triển được thiết kế và vận hành khoa học, phù hợp với kỷ nguyên số. Cần coi trong phát triển các chương trình đào tạo doanh nghiệp OPC hiệu quả để tận dụng tối đa năng lực của các cơ sở đào tạo hiện có, thậm chí khuyến khích phát triển doanh nghiệp OPC đào tạo doanh nhân, doanh nghiệp này cũng như để phát huy mọi tiềm nằng phát triển chưa có cơ hội phát huy triệt để.

PV: Xin cám ơn ông!

Đức Hoàng thực hiện

Theo Tạp chí in số 5 tháng 10/2026