Cơn sốt AI đặt ra nhiều rủi ro mới đối với sự ổn định tài chính, theo Lãnh đạo BIS

LONDON, ngày 10 tháng 9 Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những rủi ro mới đối với sự ổn định tài chính toàn cầu, theo phát biểu của ông Pablo Hernandez de Cos, Tổng Giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Mức chi tiêu cho hạ tầng liên quan đến AI hiện đã đạt quy mô đủ lớn để tác động trực tiếp đến các điều kiện kinh tế toàn cầu.

Một biển hiệu về Trí tuệ Nhân tạo (AI) được nhìn thấy tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, Trung Quốc

Đối với các ngân hàng trung ương, AI không làm thay đổi mục tiêu chính sách tiền tệ nhưng lại khiến việc phân tích kinh tế trở nên khó khăn hơn do nó tác động đồng thời đến cả tổng cầu, tổng cung và các thị trường tài chính.

BIS ước tính 5 tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới sẽ đầu tư hơn 1.000 tỷ USD vào AI trong giai đoạn 2025–2026. Trong khi đó, các dự báo từ ngành công nghiệp cho thấy tổng vốn đầu tư cho AI trên toàn cầu có thể tăng từ mức khoảng 500 tỷ USD hiện nay lên tới 4.000 tỷ USD vào năm 2030.

"Lời hứa hẹn từ AI là có thật," ông Hernandez de Cos phát biểu tại một hội nghị do Ngân hàng Trung ương Ấn Độ tổ chức. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng tác động lâu dài của công nghệ này sẽ phụ thuộc vào các lựa chọn chính sách, việc đầu tư vào kỹ năng, hạ tầng cũng như mức độ chia sẻ thành quả rộng rãi đến đâu.

Ông Hernandez de Cos nhấn mạnh rằng làn sóng AI hiện nay ngày càng được tài trợ nhiều hơn thông qua nợ và tín dụng tư nhân thay vì từ nguồn lợi nhuận giữ lại của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ bởi phần lớn dòng vốn vẫn còn "thiếu minh bạch và có tính kết nối chéo phức tạp".

AI cũng đang làm thay đổi dòng chảy thương mại toàn cầu. Các nền kinh tế gắn liền với chuỗi cung ứng công nghệ — bao gồm Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Đài Loan — đã được hưởng lợi nhờ giá xuất khẩu tăng mạnh đối với các dòng chip và thiết bị AI.

Lãnh đạo BIS chỉ ra các bằng chứng cho thấy AI tạo sinh có thể thúc đẩy năng suất một cách đáng kể. Các nghiên cứu đã ghi nhận mức tăng năng suất từ 10% đến 65% trong một số nhiệm vụ cụ thể, đặc biệt là trong các lĩnh vực lập trình, tư vấn và soạn thảo văn bản chuyên nghiệp.

Dù vậy, câu hỏi lớn hơn đặt ra là liệu những cải thiện cục bộ đó sẽ chuyển hóa thành sự tăng trưởng năng suất trên toàn bộ nền kinh tế ở mức độ nào.

Các ước tính hiện tại gợi ý rằng AI có thể giúp tăng trưởng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm mỗi năm, tùy thuộc vào tốc độ ứng dụng và hiệu quả của việc phân bổ lại nguồn lực lao động và vốn.

Các nền kinh tế phát triển được dự báo sẽ thụ hưởng thành quả trước tiên nhờ quy mô ngành dịch vụ lớn và mức độ sẵn sàng triển khai AI cao hơn. Trong khi đó, các nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt với triển vọng đa dạng hơn, mặc dù ông Hernandez de Cos nhận định Ấn Độ đang có "cơ hội thực sự" để thu hẹp khoảng cách nhờ vào hạ tầng kỹ thuật số công cộng sẵn có.

MẤT VIỆC LÀM VÀ MÔ HÌNH TÀI CHÍNH THIẾU MINH BẠCH

Mặc dù AI có thể gia tăng năng suất cho người lao động, công nghệ này cũng có thể thay thế các công việc nhận thức mang tính lặp đi lặp lại.

Mặc dù số lượng việc làm bị mất đi cho đến nay vẫn ở mức hạn chế, nhưng những dấu hiệu ảnh hưởng đã bắt đầu xuất hiện trong các bộ phận chăm sóc khách hàng, lập trình và hành chính — điều này khiến việc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động trở nên vô cùng cấp thiết.

Ông Hernandez de Cos cũng cảnh báo rằng định giá cổ phiếu cao ngất ngưởng, mức độ tập trung thị trường lớn và cấu trúc tài chính thiếu minh bạch có thể tạo ra những điểm yếu nghiêm trọng nếu lợi nhuận doanh nghiệp không đạt như kỳ vọng.

"Tôi không khẳng định rằng cơn sốt AI nhất thiết phải dẫn đến kịch bản tiêu cực đó," ông chia sẻ. "Tuy nhiên, quy mô, tốc độ của làn sóng đầu tư hiện tại cũng như áp lực về lợi nhuận thương mại kỳ vọng đòi hỏi chúng ta phải có sự thận trọng nhất định." Ông cũng so sánh bối cảnh hiện nay với các thời kỳ bùng nổ trong quá khứ như giai đoạn mở rộng đường sắt hay thời kỳ bong bóng dot-com.