Giải mã sức hút của AI mở trọng số: Vì sao Nvidia và Meta đồng loạt kiến nghị chính phủ Mỹ?

Trong bối cảnh cuộc đua AI ngày càng khốc liệt, một bộ phận ngày càng đông đảo các công ty công nghệ đang thúc đẩy AI mở trọng số. Dưới đây là cái nhìn toàn cảnh về những yếu tố đang châm ngòi cho cuộc tranh luận này và lý do tại sao nó lại quan trọng.

Bức thư mới nhất, được ký bởi 25 công ty, được đưa ra vào thời điểm các mô hình AI của Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng. (Hình ảnh AI qua OpenAI).

Một nhóm các công ty công nghệ hàng đầu, bao gồm Nvidia, Microsoft, Meta, IBM và Andreessen Horowitz, đã hối thúc chính quyền Mỹ hỗ trợ phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mở trọng số (open-weight AI). Trong một bức thư chung do 25 công ty ký tên, liên minh này lập luận rằng AI mở trọng số là chìa khóa để duy trì sự dẫn đầu về công nghệ của Mỹ và cảnh báo về những lệnh hạn chế quá sớm có thể kìm hãm sự đổi mới. Lời kêu gọi này được đưa ra trong bối cảnh Washington đang cân nhắc thắt chặt kiểm soát đối với các công nghệ AI tiên tiến giữa những lo ngại ngày càng gia tăng về sự tiến bộ thần tốc của các công ty AI Trung Quốc.

Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, một người ủng hộ nhiệt thành của AI mở trọng số, đã chia sẻ một bài đăng kèm theo bức thư đã ký. "Tôi xin chia sẻ bức thư mà Nvidia đã ký về lý do tại sao các mô hình mở lại đóng vai trò quan trọng. AI sẽ biến đổi mọi ngành công nghiệp, tiếp sức mạnh cho mọi công ty và được xây dựng bởi mọi quốc gia," ông viết.

Ông Huang cho biết các mô hình mở tăng cường tính an toàn và an ninh mạng, đẩy nhanh quá trình đổi mới và phổ biến, đồng thời cho phép quyền tự chủ. "Thế giới cần cả những mô hình tiên phong khép kín và những mô hình tiên phong mở," ông nói thêm.

Bức thư xuất hiện giữa một cuộc tranh luận đang nổ ra tại Thung lũng Silicon về sự lây lan nhanh chóng của các công cụ AI Trung Quốc, đặc biệt là các mô hình AI mở trọng số vốn đã cho thấy chúng có thể cạnh tranh hoặc vượt qua một số mô hình tiên phong khép kín tốt nhất được phát triển tại Mỹ.

Đây là bức thư thứ hai trong tuần này thúc giục chính quyền Donald Trump áp dụng một cách tiếp cận cởi mở hơn đối với các mô hình AI mở trọng số. Vào ngày 22 tháng 7, một nhóm gồm hơn 200 công ty khởi nghiệp dưới danh nghĩa Hiệp hội các Doanh nghiệp Công nghệ Nhỏ (Little Tech Association) đã viết thư gửi Michael Kratsios, cố vấn khoa học của Tổng thống Trump, và Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick về lệnh cấm toàn diện. Nhóm này lập luận rằng việc hạn chế quyền truy cập vào các mô hình AI ở nước ngoài có thể làm suy yếu các công ty khởi nghiệp của Mỹ và tạo ra thế độc quyền giữa những gã khổng lồ AI.

Tại sao các công ty lại ủng hộ AI mở trọng số

Khi AI trở thành ranh giới tiếp theo của cuộc cạnh tranh công nghệ, hai cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt dường như đang hình thành. Trong khi các công ty như OpenAI, Anthropic và Google tiếp tục xây dựng các hệ thống AI độc quyền, một nhóm khác lại đang thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi hơn các mô hình mở trọng số. Bức thư hối thúc chính phủ Mỹ ủng hộ các mô hình AI mở trọng số như một phần của chiến lược quốc gia đã nhận được chữ ký của Meta, Microsoft, IBM, Nvidia, Hugging Face, Dell, Mozilla, Box, ServiceNow, CrowdStrike và nhiều tổ chức khác.

Tại sao một số công ty công nghệ lớn nhất thế giới lại kêu gọi các nhà hoạch định chính sách chấp nhận các mô hình AI mà bất kỳ ai cũng có thể tải xuống, kiểm tra và tùy chỉnh? Để hiểu rõ, điều quan trọng là phải định nghĩa được AI mở trọng số.

Không giống như các hệ thống AI khép kín, các mô hình mở trọng số cho phép các nhà phát triển và doanh nghiệp tải xuống các tham số đã được huấn luyện của mô hình hay còn gọi là 'trọng số' và chạy chúng trên chính cơ sở hạ tầng của họ. Điều này mang lại cho các tổ chức quyền kiểm soát lớn hơn đối với cách thức mô hình được sử dụng, sửa đổi và triển khai mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào công ty đã tạo ra nó.

Về bản chất, ý tưởng này tương tự như phong trào phần mềm mã nguồn mở đã làm thay đổi ngành máy tính nhiều thập kỷ trước. Giống như việc Linux đã trở thành nền tảng cho phần lớn mạng internet ngày nay, những người ủng hộ mở trọng số tin rằng AI có thể trở thành khối xây dựng nền tảng cho thế hệ ứng dụng AI tiếp theo. Khác với AI mã nguồn mở hoàn toàn, các mô hình mở trọng số thường cung cấp các trọng số của mô hình đã được huấn luyện mà không nhất thiết phải phát hành dữ liệu huấn luyện hoặc mã nguồn cốt lõi.

Giúp AI trở nên rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn

Huấn luyện các mô hình AI tiên tiến có thể tiêu tốn hàng tỷ đô la, khiến AI tiên phong vượt quá tầm với của hầu hết các công ty khởi nghiệp, chính phủ và các trường đại học. Bức thư lập luận rằng các mô hình mở trọng số có thể giải quyết thách thức này bằng cách cho phép các nhà phát triển xây dựng dựa trên các mô hình AI hiện có thay vì tạo ra một mô hình từ con số không. Các công ty cũng có thể chọn một mô hình phù hợp nhất với nhu cầu của mình, từ đó giảm thiểu chi phí trong khi vẫn dành các mô hình mạnh mẽ nhất và đắt đỏ nhất cho những tác vụ thực sự cần đến chúng. Đối với các công ty nhỏ hơn, điều này làm giảm rào cản gia nhập vào cuộc đua AI.

Có lẽ lập luận lớn nhất ủng hộ AI mở trọng số là sự cạnh tranh. Nếu các mô hình AI có năng lực nhất thế giới thuộc sở hữu của một nhóm nhỏ các công ty, họ rất có thể sẽ kiểm soát giá cả, quyền truy cập và sự đổi mới. Theo bức thư, các mô hình mở trọng số khuyến khích sự cạnh tranh không chỉ giữa các nhà phát triển AI mà còn xuyên suốt các nhà cung cấp dịch vụ đám mây, các nhà sản xuất chip, các công ty phần mềm và các nhà phát triển ứng dụng AI.

Sự cạnh tranh lớn hơn, các tác giả nhận định, sẽ dẫn đến tốc độ đổi mới nhanh hơn, chi phí thấp hơn và mang lại những lợi ích kinh tế rộng lớn hơn. Điều này đặc biệt quan trọng khi AI đang dần trở thành một phần của các phần mềm kinh doanh ứng dụng hàng ngày, chăm sóc sức khỏe, sản xuất, giáo dục và nghiên cứu khoa học.

Một lợi thế then chốt khác của AI mở trọng số là nó trao quyền kiểm soát lớn hơn cho các doanh nghiệp. Điều này mang tính cốt yếu vì hầu hết các doanh nghiệp đang đầu tư mạnh tay vào AI không muốn bị phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Với các mô hình mở trọng số, các công ty có thể giữ lại dữ liệu của riêng họ, tùy chỉnh mô hình cho các tác vụ chuyên biệt và triển khai chúng ở bất cứ đâu họ muốn. Họ cũng có thể tiếp tục cải thiện mô hình theo thời gian mà không phải hoàn toàn phụ thuộc vào một nhà cung cấp AI. Theo bức thư, điều này giúp các tổ chức giữ lại được những giá trị mà họ tạo ra thông qua các khoản đầu tư vào AI của mình.

Đằng sau cuộc tranh luận này là một thực tế thương mại. AI mở trọng số làm giảm chi phí xây dựng các sản phẩm AI, cho phép các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ phát triển ứng dụng mà không phải chi hàng tỷ đô la để huấn luyện các mô hình tiên phong. Cùng lúc đó, các công ty cung cấp nền tự AI độc quyền, chẳng hạn như OpenAI, Anthropic và Google có động lực tài chính để giữ cho các mô hình tiên tiến nhất của họ mang tính độc quyền. Điều này đã thổi bùng một cuộc tranh luận rộng lớn hơn về việc liệu tương lai của AI nên bị thống trị bởi các hệ thống khép kín hay được hỗ trợ bởi sự kết hợp giữa các mô hình độc quyền và mở trọng số.

Còn về các rủi ro bảo mật thì sao?

Một trong những mối lo ngại lớn nhất xoay quanh AI mở trọng số là một kỹ thuật được gọi là chưng cất (distillation), trong đó một mô hình nhỏ hơn học hỏi từ các kết quả đầu ra của một mô hình lớn hơn và có năng lực cao hơn. Tháng trước, Anthropic đã cáo buộc gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc Alibaba đánh cắp tài sản sở hữu trí tuệ của họ thông qua các cuộc tấn công chưng cất. Tuần này, Nhà Trắng cáo buộc rằng công ty khởi nghiệp Moonshot AI của Trung Quốc đã phát triển mô hình Kimi K3 của họ bằng cách chưng cất mô hình Claude Fable 5 của Anthropic.

Phần lớn những lời chỉ trích về AI mở trọng số tập trung vào rủi ro nếu nó lọt vào tay những kẻ có ý đồ xấu. Những người chỉ trích tin rằng việc cho phép các mô hình AI tiên tiến có thể được truy cập rộng rãi sẽ khiến chúng dễ bị lạm dụng. Các công ty công nghệ ký tên vào bức thư đã thừa nhận những rủi ro này nhưng lập luận rằng sự cởi mở cũng có thể củng cố an ninh.

Một ví dụ gần đây là sự cố an ninh mạng liên quan đến Hugging Face. Sau khi một tác nhân AI tự chủ liên quan đến OpenAI xâm nhập nền tảng này trong quá trình đánh giá bảo mật, Hugging Face cho biết ban đầu họ đã dựa vào các mô hình tiên phong được lưu trữ trên máy chủ đám mây để phân tích pháp y nhưng đã bị chặn lại bởi các rào cản an toàn của chúng. Thay vào đó, công ty đã sử dụng mô hình AI mở trọng số của Trung Quốc là GLM-5.2 trên cơ sở hạ tầng của riêng mình để điều tra vụ xâm nhập, đồng thời lập luận rằng các mô hình mở trọng số cũng có thể tăng cường khả năng phòng thủ không gian mạng bằng cách cho phép các đội ngũ an ninh phân tích dữ liệu nhạy cảm ở cấp độ cục bộ.

Bức thư cho biết các chuyên gia phòng thủ an ninh mạng cần quyền truy cập vào AI tiên tiến để chống lại các cuộc tấn công ngày càng tinh vi. Họ lập luận rằng các mô hình mở trọng số cho phép nhiều nhà nghiên cứu hơn xác định được các điểm yếu, cải thiện các biện pháp bảo vệ và kiểm tra hệ thống một cách độc lập thay vì chỉ dựa vào nhà phát triển ban đầu. Bức thư so sánh điều này với phần mềm mã nguồn mở, nơi sự giám sát của công chúng thường giúp phát hiện và khắc phục các lỗ hổng nhanh hơn.

Thay vì hạn chế AI mở trọng số, các công ty này muốn chính phủ Mỹ mở rộng quyền truy cập vào các tài nguyên điện toán, đầu tư vào các bộ dữ liệu dùng chung cùng các công cụ đánh giá, và tránh các quy định có thể gây khó khăn cho việc phát triển hoặc sử dụng các mô hình mở. Họ cũng cảnh báo về những lệnh hạn chế diện rộng đối với các kỹ thuật huấn luyện AI như chưng cất, đồng thời lập luận rằng không nên nhầm lẫn các phương pháp cải tiến hợp pháp với hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ.

Cuộc tranh luận giữa AI mở và AI khép kín đang trở thành một trong những câu hỏi định hình của kỷ nguyên AI. Trong khi các mô hình khép kín hứa hẹn sự kiểm soát chặt chẽ hơn, các mô hình mở trọng số lại nhắm tới mục tiêu lan tỏa các khả năng AI trên khắp các lĩnh vực kinh doanh, các nhà nghiên cứu và các nhà phát triển. Liên minh này lập luận rằng cách tiếp cận thứ hai sẽ giúp nước Mỹ duy trì vai trò dẫn đầu về công nghệ bằng cách khuyến khích đổi mới, tăng cường cạnh tranh và đảm bảo AI mang lại lợi ích cho nhiều lĩnh vực của nền kinh tế thay vì chỉ một vài công ty. Kết cục cuối cùng có thể sẽ định hình không chỉ tương lai của AI tại Mỹ mà còn cả việc ai sẽ là người dẫn dắt giai đoạn tiếp theo của quá trình phát triển AI toàn cầu.