Giữ hồn Đồng Xâm trong nhịp phát triển mới

Không chỉ là cái nôi của nghề chạm bạc hơn 600 năm tuổi, xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên hôm nay đang từng bước khẳng định quyết tâm phát triển kinh tế theo hướng bền vững, lấy làng nghề truyền thống làm một trong những động lực trọng tâm.

Trong dòng chảy phát triển hiện đại, Đồng Xâm không chỉ đứng trước cơ hội mở rộng thị trường mà còn đối diện với nhiều thách thức về đổi mới sản xuất, cạnh tranh thị trường và bài toán giữ nghề cho thế hệ mai sau.

Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm không chỉ góp phần giải quyết việc làm cho người dân mà còn khẳng định thương hiệu chất lượng trên thị trường

Xung quanh câu chuyện bảo tồn tinh hoa nghề chạm bạc Đồng Xâm, định hướng xây dựng cụm công nghiệp làng nghề và mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới, phóng viên Chất lượng và cuộc sống đã có cuộc trao đổi với ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang; các nghệ nhân tiêu biểu cùng đại diện doanh nghiệp làng nghề.

Làng nghề truyền thống tiếp tục là động lực phát triển kinh tế

PV: Thưa ông, bước sang năm 2026, xã Trà Giang đang đặt ra những mục tiêu phát triển kinh tế như thế nào?

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang: Thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, xã Trà Giang đang tập trung phát huy lợi thế địa phương, khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có để thúc đẩy tăng trưởng theo hướng bền vững.

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên

Năm 2025, kinh tế địa phương tiếp tục duy trì đà phát triển tích cực với tốc độ tăng trưởng đạt 9,6%; thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 78 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 1,43%. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục đặt ra những mục tiêu cao hơn trong năm 2026.

Theo đó, xã phấn đấu tổng giá trị sản xuất đạt trên 1.220 tỷ đồng; tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 10,25%; thu nhập bình quân đầu người đạt 81 triệu đồng/năm và giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn khoảng 1,3%.

Để hoàn thành các mục tiêu này, địa phương xác định phải phát huy đồng bộ các lĩnh vực, trong đó làng nghề truyền thống, đặc biệt là nghề chạm bạc Đồng Xâm sẽ tiếp tục là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

PV: Theo ông, làng nghề chạm bạc Đồng Xâm hiện giữ vai trò như thế nào trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương?

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang: Đồng Xâm không chỉ là niềm tự hào văn hóa mà còn là thế mạnh kinh tế rất quan trọng của xã Trà Giang. Hiện nay, làng nghề đã hình thành vùng nghề rộng lớn với hơn 150 tổ sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho trên 4.000 lao động địa phương.

Nghề chạm bạc giúp nhiều hộ dân có nguồn thu nhập ổn định, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống người dân và giữ chân lao động tại địa phương. Quan trọng hơn, đây còn là nghề truyền thống mang đậm giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương. Vì vậy, phát triển làng nghề hôm nay không chỉ là phát triển kinh tế mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa cho thế hệ mai sau.

Theo ông Đàm, điều làm nên sức sống bền bỉ của Đồng Xâm suốt hơn 600 năm qua không chỉ là kỹ nghệ chế tác tinh xảo mà còn là sự gắn bó của nhiều thế hệ người dân với nghề truyền thống. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, làng nghề cũng đang đứng trước nhiều yêu cầu đổi mới để thích ứng với thị trường.

PV: Trong bối cảnh hiện nay, theo ông, làng nghề Đồng Xâm đang đứng trước những yêu cầu đổi mới ra sao?

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang: Có thể nói Đồng Xâm đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Một mặt phải bảo tồn được kỹ nghệ thủ công tinh xảo đã tồn tại hơn 600 năm, mặt khác phải thích ứng với sự thay đổi rất nhanh của thị trường hiện đại.

Hiện nay, yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao về chất lượng, mẫu mã, tính thẩm mỹ và cả yếu tố môi trường trong sản xuất. Nếu không đổi mới thì sản phẩm làng nghề sẽ khó nâng cao sức cạnh tranh. Bên cạnh đó, sản xuất hiện vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, phân tán trong khu dân cư nên còn gặp nhiều khó khăn về mặt bằng, đầu tư công nghệ và mở rộng quy mô sản xuất. Đây là điều địa phương đang rất trăn trở.

Theo lãnh đạo địa phương, bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là duy trì sản xuất mà còn phải tìm hướng phát triển lâu dài cho làng nghề theo hướng bài bản, bền vững hơn.

PV: Địa phương đang định hướng như thế nào để vừa giữ nghề vừa thúc đẩy phát triển bền vững, thưa ông?

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang: Chúng tôi xác định phải phát triển làng nghề theo hướng bài bản, lâu dài và bền vững hơn. Một trong những định hướng lớn hiện nay là địa phương mong muốn từng bước hình thành cụm công nghiệp làng nghề Đồng Xâm.

Khi có khu sản xuất tập trung, các hộ sản xuất và doanh nghiệp sẽ có điều kiện mở rộng quy mô, đầu tư máy móc, cải thiện môi trường sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế mà còn là giải pháp quan trọng để gìn giữ nghề truyền thống không bị mai một trước áp lực của quá trình đô thị hóa và hội nhập thị trường.

Chúng tôi kỳ vọng cụm công nghiệp làng nghề trong tương lai sẽ trở thành không gian vừa sản xuất, vừa bảo tồn, quảng bá và phát huy giá trị văn hóa nghề chạm bạc Đồng Xâm.

PV: Theo ông, yếu tố nào giữ vai trò quyết định để làng nghề Đồng Xâm có thể phát triển lâu dài?

Ông Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang: Yếu tố cốt lõi vẫn là con người, đặc biệt là đội ngũ nghệ nhân và thế hệ trẻ kế cận. Giữ được nghề tức là phải giữ được người làm nghề và giữ được tình yêu với nghề truyền thống.

Bên cạnh đó, sản phẩm cũng phải được nâng cao chất lượng, đổi mới mẫu mã, xây dựng thương hiệu và đáp ứng được nhu cầu của thị trường hiện đại nhưng vẫn phải giữ được cái hồn riêng của Đồng Xâm. Chúng tôi mong muốn nghề chạm bạc không chỉ được gìn giữ như một giá trị truyền thống mà còn thực sự trở thành ngành kinh tế văn hóa có khả năng phát triển bền vững trong tương lai.

Giữ hồn nghề giữa áp lực đổi mới và cạnh tranh thị trường

Là một trong những nghệ nhân tiêu biểu của làng nghề chạm bạc Đồng Xâm, Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy cho rằng điều quý giá nhất của nghề truyền thống không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác mà còn ở tinh thần gìn giữ nghề của nhiều thế hệ người dân địa phương.

PV: Theo ông, điều gì làm nên giá trị riêng của nghề chạm bạc Đồng Xâm?

Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy: Người làm nghề chạm bạc phải thực sự yêu nghề và kiên trì với nghề. Một sản phẩm đẹp không chỉ đẹp ở đường nét mà còn phải có cái hồn của người thợ gửi gắm trong đó. Chúng tôi luôn mong thế hệ trẻ hôm nay tiếp tục nối nghề để tinh hoa Đồng Xâm không bị mai một theo thời gian.

Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy

Theo nghệ nhân Tạ Văn Úy, nghề chạm bạc là nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và khả năng cảm thụ thẩm mỹ rất cao. Mỗi sản phẩm đều được người thợ dành nhiều thời gian, công sức để hoàn thiện từng chi tiết nhỏ. Có những sản phẩm phải thực hiện trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần mới hoàn thiện bởi hầu hết công đoạn đều được làm thủ công.

“Muốn nghề phát triển bền vững thì sản phẩm phải có chất lượng, có bản sắc riêng và đáp ứng được thị hiếu hiện đại. Nhưng dù đổi mới thế nào thì người Đồng Xâm vẫn phải giữ được cốt nghề cha ông để lại”, nghệ nhân Tạ Văn Úy nhấn mạnh.

Theo ông, định hướng xây dựng cụm công nghiệp làng nghề sẽ mở ra cơ hội để các cơ sở sản xuất phát triển bài bản hơn, nâng cao chất lượng sản phẩm và quảng bá thương hiệu Đồng Xâm rộng rãi hơn trên thị trường. Chia sẻ thêm về những trăn trở với nghề truyền thống, Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy cho rằng nghề chạm bạc Đồng Xâm là nghề đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và đặc biệt phải có năng khiếu thẩm mỹ mới có thể theo đuổi lâu dài.

PV: Theo ông, điều khó nhất để giữ nghề hiện nay là gì?

Nghệ nhân ưu tú Tạ Văn Úy: Nghề này rất kỳ công, không phải ai cũng làm được. Người thợ phải thật sự yêu nghề, có sự nhẫn nại và con mắt thẩm mỹ tốt thì mới tạo ra được những sản phẩm có hồn, có độ sắc nét riêng của Đồng Xâm.

Đường nét hoa văn sắc sảo trên mỗi sản phẩm đều được thực hiện thủ công

Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ không chỉ cần kỹ thuật mà còn phải đặt toàn bộ tâm huyết vào từng công đoạn. Những đường nét hoa văn sắc sảo, tinh vi trên mỗi sản phẩm đều được thực hiện thủ công với độ chính xác rất cao, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Tuy nhiên, theo ông Úy, những năm gần đây làng nghề cũng gặp không ít khó khăn khi thị trường xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm công nghiệp được sản xuất bằng công nghệ hiện đại với giá thành rẻ và mẫu mã đa dạng. “Công nghệ phát triển nhanh nên nghề truyền thống cũng chịu nhiều tác động. Nhưng điều làm nên giá trị của Đồng Xâm vẫn là sản phẩm thủ công tinh xảo, độc bản, mang dấu ấn riêng mà máy móc khó có thể thay thế hoàn toàn”, ông Úy nói.

Theo nghệ nhân Tạ Văn Úy, điều đáng lo hiện nay không chỉ là áp lực cạnh tranh thị trường mà còn là nguy cơ thiếu hụt lớp lao động trẻ kế cận. “Tôi luôn mong cái gốc của Đồng Xâm sẽ tiếp tục được giữ gìn và phát triển. Muốn vậy thì phải quảng bá nghề tốt hơn, để người trẻ hiểu được giá trị của nghề truyền thống, để con em địa phương có thể quay về quê hương làm nghề, tiếp tục nối nghề cha ông”, nghệ nhân Tạ Văn Úy bộc bạch.

Hướng tới không gian phát triển bền vững cho Đồng Xâm

Ở góc nhìn doanh nghiệp làng nghề, ông Nguyễn Văn Chương, Giám đốc Công ty TNHH Thành Chương chuyên sản xuất đồ đồng, cơ khí đúc cho rằng các cơ sở sản xuất tại Đồng Xâm hiện vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình duy trì và phát triển nghề truyền thống.

Người thợ tỉ mẫn với từng sản phẩm

PV: Theo ông, đâu là điều làm nên sức cạnh tranh riêng của sản phẩm thủ công Đồng Xâm trong bối cảnh hiện nay?

Ông Nguyễn Văn Chương: Điều tạo nên giá trị riêng của sản phẩm Đồng Xâm chính là sự tinh xảo, độc bản và dấu ấn thủ công mà các sản phẩm công nghiệp rất khó thay thế. Dù công nghệ phát triển mạnh nhưng nhiều công đoạn quan trọng vẫn phải làm hoàn toàn bằng tay để giữ được độ sắc nét và cái hồn riêng của từng sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Chương, Giám đốc Công ty TNHH Thành Chương cho biết, điều tạo nên giá trị riêng của sản phẩm Đồng Xâm chính là sự tinh xảo, độc bản 

Theo ông Chương, đây vừa là lợi thế nhưng cũng là thách thức bởi nghề thủ công mỹ nghệ đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và kỹ thuật. Vì vậy, để duy trì sức cạnh tranh, các cơ sở sản xuất không chỉ cần giữ chất lượng sản phẩm mà còn phải từng bước đổi mới mẫu mã, nâng cao thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

PV: Theo ông, các cơ sở sản xuất tại Đồng Xâm hiện đang gặp khó khăn gì về nguồn vốn và đầu tư phát triển?

Ông Nguyễn Văn Chương: Hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp và hộ sản xuất trong làng nghề vẫn có quy mô nhỏ nên việc tiếp cận nguồn vốn để đầu tư mở rộng sản xuất còn gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, nghề thủ công mỹ nghệ cần nguồn kinh phí khá lớn để đầu tư máy móc, nhà xưởng, nguyên liệu và đào tạo nhân lực.

Theo ông Chương, để duy trì và phát triển nghề trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, các doanh nghiệp rất cần được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi nhằm đầu tư thêm trang thiết bị, nâng cấp cơ sở sản xuất và mở rộng quy mô hoạt động. Đây cũng là điều kiện quan trọng để các cơ sở có thể nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

PV: Ông kỳ vọng gì vào định hướng xây dựng khu sản xuất tập trung cho làng nghề Đồng Xâm trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Văn Chương: Chúng tôi rất mong địa phương sớm có quy hoạch khu sản xuất tập trung để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, vận chuyển hàng hóa cũng như giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong khu dân cư.

Nếu có khu sản xuất tập trung, các cơ sở sẽ thuận lợi hơn trong việc liên kết sản xuất, hỗ trợ nguồn nhân lực và đầu tư máy móc, mở rộng nhà xưởng. Quan trọng hơn, đây sẽ là điều kiện để làng nghề phát triển bài bản, lâu dài và tạo không gian phù hợp để vừa sản xuất vừa quảng bá thương hiệu Đồng Xâm. Bên cạnh đó, ông Chương cũng mong muốn sẽ có thêm nhiều chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động trẻ nhằm duy trì lực lượng kế cận cho làng nghề truyền thống trong tương lai.

Hơn 600 năm tồn tại và phát triển, Đồng Xâm hôm nay không chỉ là một làng nghề thủ công truyền thống, mà đã trở thành nơi lưu giữ ký ức văn hóa, tinh hoa nghề nghiệp và niềm tự hào của nhiều thế hệ người dân vùng quê Bắc Bộ.

Đồng Xâm đang từng bước đổi mới để thích ứng và phát triển

Giữa nhịp chuyển động của thị trường hiện đại, Đồng Xâm đang từng bước đổi mới để thích ứng và phát triển, nhưng điều mà chính quyền địa phương, nghệ nhân và doanh nghiệp cùng mong muốn gìn giữ vẫn là “cốt nghề” đã được hun đúc qua hàng trăm năm lịch sử. Đó không chỉ là những đường chạm tinh xảo hay kỹ nghệ thủ công đặc sắc, mà còn là tình yêu nghề, sự bền bỉ và tâm huyết của những con người dành trọn đời để giữ lấy hồn nghề cha ông.

Có lẽ, giá trị lớn nhất mà Đồng Xâm đang nỗ lực gìn giữ hôm nay không chỉ là một nghề truyền thống, mà còn là hồn cốt văn hóa của một miền quê giàu bản sắc. Và giữa hành trình phát triển mới, Đồng Xâm đang hướng tới một không gian phát triển bền vững, nơi nghề truyền thống tiếp tục được trao truyền, được làm mới và tiếp tục sống bằng chính giá trị riêng đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.