Pháp cáo buộc Iran đứng sau vụ tấn công mạng 700 siêu thị, cảnh báo nguy cơ leo thang

Pháp triệu tập Đại sứ Iran sau khi cáo buộc một đơn vị tác chiến mạng thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đứng sau vụ tấn công hệ thống làm lạnh tại khoảng 700 siêu thị. Vụ việc làm dấy lên lo ngại về nguy cơ các cuộc tấn công mạng nhằm vào hạ tầng thương mại và chuỗi cung ứng thiết yếu…

Vụ tấn công mạng bị cáo buộc khiến hàng trăm siêu thị tại Pháp phải loại bỏ thực phẩm hư hỏng sau khi hệ thống làm lạnh và cấp đông chuyển sang chế độ xả đông ở nhiệt độ cao. Ảnh: Reuters.

Vụ việc cho thấy các cuộc tấn công mạng đang chuyển từ mục tiêu đánh cắp dữ liệu, chiếm quyền kiểm soát hệ thống thông tin sang trực tiếp can thiệp vào các thiết bị vận hành vật lý. Khi những hệ thống thiết yếu như làm lạnh, bảo quản thực phẩm và điều khiển công nghiệp trở thành mục tiêu, hậu quả không chỉ dừng ở thiệt hại của từng doanh nghiệp mà còn có thể lan rộng, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và đặt ra thách thức mới đối với an ninh kinh tế.

PARIS ĐẨY MẠNH BIỆN PHÁP NGOẠI GIAO, IRAN BÁC BỎ CÁO BUỘC

Theo Đài Phát thanh và Truyền hình quốc tế Đức (Deutsche Welle - DW), Pháp đã triệu tập Đại sứ Iran tại Paris sau khi cáo buộc một đơn vị tác chiến mạng thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đứng sau vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống làm lạnh tại hàng trăm siêu thị ở nước này hồi tháng trước.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot cho biết Paris không loại trừ bất kỳ biện pháp đáp trả nào. Pháp cũng đang thúc đẩy việc áp dụng các biện pháp trừng phạt ở cấp độ Liên minh châu Âu (EU) đối với những cá nhân và tổ chức bị cho là có liên quan.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot chủ trì cuộc họp các ngoại trưởng G7 tại Paris trong tuần này, với sự tham dự của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Ảnh: Brendan Smialowski/Reuters.

EU tuyên bố mong muốn có phản ứng nhanh chóng và thống nhất trước vụ việc, đồng thời cho biết có thể sử dụng các công cụ ngoại giao mạng và biện pháp trừng phạt để đáp trả những hành động bị xem là đe dọa an ninh.

Về phía Iran, Tehran bác bỏ các cáo buộc của Pháp, gọi đây là những thông tin “vô căn cứ và phiến diện”. Iran đồng thời cảnh báo sẽ có các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia nếu phải đối mặt với các lệnh trừng phạt.

Căng thẳng ngoại giao diễn ra trong bối cảnh các cơ quan chức năng Pháp đang mở rộng điều tra vụ tấn công. Công tố viên Paris Laure Beccuau cho biết cuộc điều tra tập trung vào các thành viên cấp cao của Shahid Kaveh, một đơn vị tác chiến mạng trực thuộc Trung tâm Điện tử và Không gian mạng của IRGC.

Phía Pháp đã đề nghị ban hành lệnh bắt giữ đối với hai quan chức của đơn vị này, đồng thời tiếp tục điều tra những cá nhân khác bị nghi có liên quan. Các cơ quan tình báo mạng Pháp cáo buộc Shahid Kaveh từng tiến hành những chiến dịch quy mô lớn nhằm vào các thiết bị công nghiệp với mục đích phá hoại, chủ yếu nhắm đến Israel, Mỹ và một số quốc gia châu Âu.

700 SIÊU THỊ BỊ ẢNH HƯỞNG, HỆ THỐNG LÀM LẠNH BỊ CAN THIỆP TỪ XA

Theo thông tin từ phía Pháp, vụ tấn công bắt đầu trong đêm 11-12/10, ảnh hưởng đến khoảng 700 trong tổng số 10.000 siêu thị trên toàn quốc.

Thay vì đánh cắp dữ liệu hoặc mã hóa hệ thống để đòi tiền chuộc như những hình thức tấn công mạng thường thấy, tin tặc đã can thiệp trực tiếp vào hoạt động của các thiết bị làm lạnh. Chúng sử dụng giao diện quản lý trên nền tảng web để kích hoạt chu trình xả đông bất thường, kéo dài trong khoảng thời gian không xác định.

Đáng chú ý, các đối tượng còn vô hiệu hóa những cảnh báo từ cảm biến nhiệt độ, khiến nhân viên tại các siêu thị khó phát hiện tình trạng bất thường và xử lý kịp thời. Hậu quả là thực phẩm bảo quản trong các hệ thống làm lạnh bị hư hỏng, gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh. Một số địa điểm còn ghi nhận sự cố cháy.

Khoảng 700 trong tổng số gần 10.000 siêu thị trên khắp nước Pháp bị ảnh hưởng bởi vụ tấn công mạng bị cáo buộc. Ảnh: Stephane Mahe/Reuters.

Vụ việc cho thấy tin tặc không nhất thiết phải xâm nhập vào hệ thống thanh toán, cơ sở dữ liệu khách hàng hay mạng nội bộ văn phòng để gây thiệt hại cho doanh nghiệp. Việc kiểm soát được một hệ thống kỹ thuật tưởng như ít liên quan đến công nghệ thông tin, chẳng hạn thiết bị điều hòa và làm lạnh, cũng có thể làm gián đoạn hoạt động kinh doanh trên diện rộng.

Các sự cố tương tự cũng được ghi nhận tại một số quốc gia châu Âu, trong đó có Thụy Điển. Bộ trưởng Quốc phòng dân sự Thụy Điển Carl-Oskar Bohlin cảnh báo các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp tin tặc phát hiện và khai thác lỗ hổng bảo mật dễ dàng hơn, qua đó làm gia tăng nguy cơ tấn công mạng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, hiện chưa có kết luận xác định liệu các sự cố tại những quốc gia này có liên quan đến vụ tấn công ở Pháp hay không. Giới chức cũng lưu ý rằng phương thức can thiệp vào hệ thống làm lạnh có thể được các nhóm tin tặc khác sao chép và sử dụng.

TỪ SỰ CỐ KỸ THUẬT ĐẾN RỦI RO ĐỐI VỚI CHUỖI CUNG ỨNG

Điểm đáng chú ý của vụ việc tại Pháp là mục tiêu tấn công không chỉ nằm ở dữ liệu hay hoạt động trực tuyến, mà trực tiếp hướng vào hệ thống vận hành vật lý của doanh nghiệp. Đây là dạng rủi ro ngày càng được quan tâm khi các thiết bị công nghiệp, hệ thống điều khiển và hạ tầng kỹ thuật được kết nối nhiều hơn với Internet.

Trong môi trường doanh nghiệp hiện đại, hệ thống công nghệ thông tin (IT) thường đảm nhiệm các hoạt động như quản lý dữ liệu, giao dịch và liên lạc. Trong khi đó, công nghệ vận hành (OT) kiểm soát các thiết bị và quy trình vật lý, từ hệ thống làm lạnh, điều hòa không khí đến dây chuyền sản xuất và thiết bị năng lượng.

Trước đây, các hệ thống OT thường được vận hành tương đối độc lập. Tuy nhiên, xu hướng số hóa và quản lý từ xa khiến ranh giới giữa IT và OT ngày càng thu hẹp. Điều này giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành, nhưng đồng thời tạo thêm những điểm có thể bị tin tặc khai thác nếu việc bảo mật không được thực hiện đầy đủ.

Vụ tấn công tại Pháp cho thấy một lỗ hổng trong hệ thống điều khiển có thể dẫn đến hậu quả vượt xa phạm vi kỹ thuật. Khi thiết bị làm lạnh bị can thiệp, thực phẩm có thể hư hỏng; khi hoạt động bảo quản bị gián đoạn trên diện rộng, doanh nghiệp phải đối mặt với tổn thất tài chính, nguy cơ gián đoạn cung ứng và ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

Rủi ro này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực bán lẻ. Các hệ thống tương tự hiện được sử dụng tại kho lạnh, trung tâm phân phối, cơ sở chế biến thực phẩm, bệnh viện và nhiều hạ tầng thiết yếu khác. Nếu bị tấn công, hậu quả có thể lan sang các lĩnh vực liên quan, ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế và đời sống xã hội.

Trong bối cảnh đó, bảo vệ an ninh mạng cần được mở rộng từ hệ thống máy tính và dữ liệu sang toàn bộ thiết bị điều khiển, cảm biến và hạ tầng kỹ thuật. Doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập từ xa, phân tách mạng IT và OT, thường xuyên cập nhật phần mềm, giám sát các thay đổi bất thường trong hoạt động của thiết bị và xây dựng phương án vận hành dự phòng khi xảy ra sự cố.

Vụ việc tại Pháp cũng đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức vận hành hạ tầng thiết yếu. Khi các cuộc tấn công mạng có thể tác động trực tiếp đến hàng hóa, hoạt động sản xuất và dịch vụ công cộng, an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà đã trở thành một bộ phận quan trọng trong quản trị rủi ro và bảo đảm an ninh kinh tế.