Tin tặc nhắm vào ngân hàng máu tại Pháp, cảnh báo lỗ hổng an ninh mạng trong hạ tầng thiết yếu

Sau các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống làm lạnh tại nhiều siêu thị châu Âu, tin tặc tiếp tục nhắm vào ba kho lạnh lưu trữ huyết tương và mẫu máu tại Pháp. Vụ việc cho thấy các cuộc tấn công mạng đang mở rộng sang những hệ thống vận hành hạ tầng thiết yếu, trực tiếp đe dọa hoạt động bảo quản và cung ứng các sản phẩm quan trọng…

Cơ quan Dịch vụ Máu Pháp cho biết các cuộc tấn công xảy ra trong đêm thứ Hai. Ảnh: Burger/Phanie/Rex/Shutterstock.

Cơ quan Dịch vụ Máu Pháp (EFS) xác nhận các hệ thống điều khiển tại ba cơ sở lưu trữ máu và huyết tương đã bị tin tặc xâm nhập, khiến ngưỡng nhiệt độ và chu kỳ rã đông bị điều chỉnh lên mức rất cao. Đây là một trong những vụ việc đáng chú ý mới nhất trong làn sóng tấn công mạng nhằm vào các hệ thống làm lạnh tại châu Âu.

Theo thông tin được EFS công bố, cuộc tấn công xảy ra trong đêm thứ Hai, thông qua một nhà cung cấp dịch vụ thiết bị làm lạnh. Tin tặc tìm cách can thiệp vào hệ thống điều khiển từ xa, thay đổi các thông số vận hành nhằm đẩy nhiệt độ tại các kho bảo quản lên mức có thể phá hủy những chế phẩm máu quan trọng.

Tờ báo tuần của Pháp Le Canard Enchaîné cho biết nhiệt độ tại các thiết bị làm lạnh đã bị lập trình để tăng lên tới 110 độ C, thay vì duy trì ở mức âm 30 độ C theo yêu cầu bảo quản. Mức nhiệt này thậm chí vượt quá nhiệt độ sôi của nước trong điều kiện áp suất khí quyển thông thường.

Tuy nhiên, hệ thống giám sát và cảnh báo đã nhanh chóng phát hiện những thay đổi bất thường. Nhờ đó, các kỹ thuật viên kịp thời can thiệp, ngăn chặn nguy cơ làm hỏng các chế phẩm máu. EFS cho biết những mẫu huyết tương tại các tủ lạnh bị ảnh hưởng đã được chuyển đi hoặc đưa vào khu vực bảo quản an toàn.

“Không ghi nhận bất kỳ hậu quả nào đối với sức khỏe con người và không có chế phẩm máu nào bị thất thoát”, EFS khẳng định. Hoạt động phân phối máu và các chế phẩm máu cũng không bị gián đoạn.

TỪ SIÊU THỊ ĐẾN NGÂN HÀNG MÁU: MỤC TIÊU TẤN CÔNG ĐANG MỞ RỘNG

Điểm đáng chú ý là vụ việc tại Pháp không diễn ra đơn lẻ. Trước đó, trong hai ngày Chủ nhật và thứ Hai, các hệ thống làm lạnh tại nhiều siêu thị ở một số quốc gia châu Âu, trong đó có Pháp và Đức, cũng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.

Ngân hàng máu tại Pháp bị tấn công gần như cùng thời điểm với các hệ thống làm lạnh tại hàng chục cửa hàng thực phẩm ở Pháp và một số quốc gia khác. Ảnh: Maude Brulard/AFP.

Theo Đài Phát thanh - Truyền hình Đức (DW), các cuộc tấn công đã khiến lượng lớn thực phẩm đông lạnh bị hư hỏng, gây thiệt hại đáng kể cho các doanh nghiệp bán lẻ. Diễn biến này gợi nhớ đến một vụ việc tương tự khoảng ba tuần trước, khi hệ thống làm lạnh tại hàng chục siêu thị ở Pháp bị tin tặc tấn công, khiến nhiều thực phẩm phải tiêu hủy.

Tờ The Guardian cũng đưa tin về vụ tấn công nhằm vào các kho lạnh của EFS, nhấn mạnh việc tin tặc đã can thiệp vào hệ thống điều khiển nhiệt độ và rã đông tại ba cơ sở lưu trữ các chế phẩm máu thiết yếu.

Mặc dù các vụ việc đều liên quan đến hệ thống làm lạnh, hiện chưa có thông tin xác nhận chúng do cùng một nhóm tin tặc thực hiện hoặc có chung một phương thức tổ chức. Tuy nhiên, sự xuất hiện liên tiếp của các cuộc tấn công cho thấy một xu hướng đáng quan tâm: những thiết bị vốn được xem là hạ tầng kỹ thuật hậu trường đang trở thành mục tiêu có thể bị khai thác để gây ra thiệt hại ngoài đời thực.

Nếu tại siêu thị, việc can thiệp vào hệ thống làm lạnh có thể khiến hàng hóa hư hỏng, gây thiệt hại tài chính và gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm, thì tại các cơ sở y tế, hậu quả tiềm tàng còn nghiêm trọng hơn nhiều.

Máu và huyết tương là những nguồn vật tư y tế có vai trò quan trọng trong điều trị, cấp cứu và sản xuất các chế phẩm sinh học. Việc bảo quản các sản phẩm này đòi hỏi điều kiện nhiệt độ nghiêm ngặt, hệ thống giám sát liên tục và khả năng duy trì hoạt động ổn định. Một sự cố kỹ thuật kéo dài hoặc một cuộc tấn công mạng thành công có thể làm gián đoạn nguồn cung, ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ sở y tế.

Do đó, việc tin tặc chuyển hướng từ các hệ thống dữ liệu thông thường sang những hệ thống điều khiển thiết bị vật lý (OT - Operational Technology) đang đặt ra thách thức mới đối với an ninh mạng. Đây là những hệ thống trực tiếp vận hành, giám sát và kiểm soát các thiết bị, quy trình kỹ thuật trong môi trường thực tế.

Khác với một cuộc tấn công đánh cắp dữ liệu, việc xâm nhập hệ thống OT có thể khiến thiết bị hoạt động sai thông số, làm thay đổi nhiệt độ, áp suất hoặc các điều kiện vận hành khác. Nói cách khác, hậu quả của một cuộc tấn công mạng không chỉ dừng lại ở màn hình máy tính mà có thể lan sang nhà máy, kho hàng, bệnh viện và các công trình hạ tầng thiết yếu.

LỖ HỔNG TỪ NHÀ CUNG CẤP, THÁCH THỨC ĐỐI VỚI AN NINH CHUỖI CUNG ỨNG

Một chi tiết đáng chú ý trong vụ việc tại Pháp là cuộc tấn công không trực tiếp xuất phát từ hệ thống nội bộ của EFS, mà nhắm vào một nhà cung cấp dịch vụ thiết bị làm lạnh.

Công ty Coolworld, đơn vị cung cấp thiết bị liên quan, cho biết lỗ hổng bảo mật xuất phát từ một bộ phận do nhà cung cấp bên thứ ba cung cấp và nằm ngoài phạm vi kiểm soát trực tiếp của công ty.

Chi tiết này cho thấy rủi ro an ninh mạng có thể phát sinh từ bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi cung ứng công nghệ. Một tổ chức có thể đầu tư đáng kể cho hệ thống bảo mật nội bộ nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ nếu thiết bị, phần mềm điều khiển hoặc dịch vụ kết nối từ xa của đối tác tồn tại lỗ hổng.

Trong bối cảnh các hệ thống công nghiệp và hạ tầng thiết yếu ngày càng được kết nối với mạng Internet để phục vụ giám sát, quản lý và vận hành từ xa, phạm vi tấn công tiềm tàng cũng mở rộng. Những kết nối này giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý, nhưng đồng thời tạo thêm những điểm có thể bị tin tặc khai thác nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Sau sự cố, Bộ Y tế Pháp cho biết quyền truy cập từ xa vào các tủ lạnh bị ảnh hưởng đã bị vô hiệu hóa. Cơ quan chức năng cũng đang phối hợp điều tra, trong khi hệ thống giám sát và cảnh báo tiếp tục được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ nguồn cung máu.

Về lâu dài, sự cố đặt ra yêu cầu các đơn vị vận hành hạ tầng thiết yếu phải chuyển từ cách tiếp cận bảo mật đơn lẻ sang quản trị rủi ro trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này bao gồm việc đánh giá an ninh đối với nhà cung cấp, kiểm soát quyền truy cập từ xa, cập nhật phần mềm và thiết bị, phân tách mạng công nghệ vận hành với mạng công nghệ thông tin, đồng thời xây dựng phương án vận hành dự phòng khi hệ thống bị xâm nhập.

Đặc biệt, đối với những hệ thống có liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, các cơ chế cảnh báo độc lập và khả năng can thiệp thủ công cần được duy trì. Vụ việc tại Pháp cho thấy chính hệ thống giám sát và cảnh báo đã giúp ngăn chặn một sự cố mạng trở thành khủng hoảng đối với nguồn cung y tế.

AN NINH MẠNG TRỞ THÀNH ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM VẬN HÀNH HẠ TẦNG THIẾT YẾU

Thiệt hại từ các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống làm lạnh tại châu Âu đang cho thấy mức độ tổn thất kinh tế có thể vượt xa chi phí khắc phục sự cố công nghệ.

Hôm thứ Tư, tập đoàn bán lẻ Ahold Delhaize của Hà Lan cho biết cuộc tấn công mạng xảy ra trong tháng 10 có thể khiến doanh thu trong quý giảm tới 250 triệu euro, tương đương khoảng 281 triệu USD.

Tổng giám đốc điều hành Franz Muller cho biết, dù phần lớn hoạt động gián đoạn đã được kiểm soát trong vòng hai tuần, doanh nghiệp vẫn đang tiếp tục công việc để khôi phục hoàn toàn hoạt động bình thường.

Con số này cho thấy một cuộc tấn công nhắm vào hệ thống kỹ thuật tưởng như ít liên quan đến hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn có thể tạo ra tổn thất tài chính lớn, làm gián đoạn hoạt động phân phối và ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng.

Đáng lo ngại hơn, nếu những phương thức tấn công tương tự được triển khai nhằm vào các cơ sở y tế, hệ thống cung cấp điện, nước hoặc các hạ tầng thiết yếu khác, thiệt hại có thể không chỉ được đo bằng tiền.

Trong nền kinh tế số, chuyển đổi số và kết nối hệ thống đang trở thành động lực nâng cao năng suất, nhưng mức độ phụ thuộc vào công nghệ cũng khiến các rủi ro an ninh mạng có khả năng lan truyền nhanh hơn. Một lỗ hổng tại nhà cung cấp dịch vụ có thể ảnh hưởng đến nhiều khách hàng; một sự cố tại hệ thống điều khiển có thể gây gián đoạn cả một quy trình vận hành vật lý.

Vì vậy, an ninh mạng cần được xem là một bộ phận cấu thành của năng lực vận hành và quản trị rủi ro doanh nghiệp, thay vì chỉ là vấn đề kỹ thuật thuộc trách nhiệm của bộ phận công nghệ thông tin.

Đối với các quốc gia, bảo vệ hạ tầng thiết yếu đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý an ninh mạng, các ngành y tế, năng lượng, công nghiệp và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ. Cùng với việc xây dựng tiêu chuẩn bảo mật, cần có cơ chế giám sát, kiểm tra định kỳ và diễn tập ứng phó sự cố đối với những hệ thống có khả năng gây ra hậu quả lớn nếu bị gián đoạn.

Vụ tấn công nhằm vào các ngân hàng máu tại Pháp chưa gây ra thiệt hại về người hay thất thoát chế phẩm máu. Tuy nhiên, đây là lời cảnh báo rõ ràng rằng trong một thế giới ngày càng kết nối, những hệ thống bảo quản và vận hành tưởng chừng bình thường cũng có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng. Bảo vệ không gian số vì thế không chỉ là bảo vệ dữ liệu, mà còn là bảo vệ những điều kiện nền tảng để nền kinh tế và xã hội vận hành an toàn.